EKREM DEMİRLİ, FUSÛSU’L-HİKEM OKUMALARI 41. SEMİNER ÖZETİ

Dersin Amacı ve İçeriği

Bu seminerde İbnü’l-Arabî’nin düşüncesinde “din”, “fiil”, “özne” ve “takva” gibi kavramların mahiyeti ele alınmakta; özellikle dindarlığın zahir-batın ilişkisiyle nasıl metafizik bir boyut kazandığı tartışılmaktadır. Ders, Yakup Faslı üzerinden ilerlemekte olup İbnü’l-Arabî’nin dağınık fakat iç tutarlılığa sahip düşünsel yapısı çerçevesinde bir model arayışı içindedir.

Ana Temalar

  1. İbnü’l-Arabî’nin Dağınıklığı ve Sistematiği:

Demirli’ye göre İbnü’l-Arabî’nin fikirleri metinlere dağılmış halde olsa da derinlemesine okunduğunda her kavramın birbiriyle ilişki içinde olduğu görülür. Bu yapı, çelişkisiz ve bütünlüklüdür.

  1. Din, Fiil ve Özne İlişkisi:

İbnü’l-Arabî’ye göre “din”, Allah’ın değil insanın fiilidir. Dindarlık bir yönüyle öznel bir inşa olarak ortaya çıkar. Bu da dinin mahiyetini, Allah-insan ilişkisini sorgulayan yeni bir düzleme taşır. Din yalnızca itikadî ya da fıkhî bir mesele değil, varoluşsal bir sorumluluktur.

  1. Asıl-Fer İlişkisi:

“Seyr ile Allah” sürecinde insan “asıl”, Allah ise “fer” gibidir; fakat “seyr fillah”ta bu tersine döner. İnsan kendi merkezinden çıkar, Allah’ın varlığı bilgi sürecinin merkezi olur. Bu geçiş metafiziksel bir dönüşüme işaret eder.

  1. Takva Kavramının Metodolojik Yorumu:

Takva geleneksel ahlaki çerçevenin ötesinde metodolojik bir anlam taşır. Demirli, takvayı bir bilinç durumu ve Kur’ân-ı Kerim’in özüne dair bir okuma yöntemi olarak ele alır. “وَمَا رَمَيْتَ” ayetindeki gibi, fiilin öznesi görünürde insandır ama fail gerçekte Allah’tır.

  1. Allah Üzerine Düşünmenin Mahiyeti:

Tasavvufî gelenekte Allah hakkında düşünmek, ibadetin özüne yerleşirken; kelâm geleneğinde bu konu ertelenmiş, hatta sınırlandırılmıştır. Bu bağlamda “la tefekkeru fi zatillah” hadisi yeniden yorumlanmaktadır.

Sonuç

  1. seminer, İbnü’l-Arabî düşüncesinde “fiil”, “özne”, “dindarlık” ve “Allah” kavramlarının çok katmanlı yapısını derinleştirir. Zahir-batın, imkân-vücub ve özne-fiil ilişkileri üzerinden metafizik bir okuma yapılır. Bir sonraki seminerde bu temaların şeriat, ibadet ve hikmet düzlemlerinde devam etmesi beklenmektedir.

 

 

Purpose and Content of the Seminar

This seminar delves into the concepts of “religion,” “act,” “subject,” and “piety” (taqwā) within Ibn al-ʿArabī’s thought, particularly through the lens of the chapter on Jacob. The main objective is to explore how religiosity, when framed by the relationship between the apparent and the hidden (ẓāhir–bāṭin), acquires a metaphysical dimension. The lecture seeks to find a model within Ibn al-ʿArabī’s scattered yet internally coherent writings.

Main Themes and Headings

  1. Scattered but Systematic Thought in Ibn al-ʿArabī

According to Demirli, although Ibn al-ʿArabī’s ideas are spread across various texts, a deep reading reveals an interconnected and coherent structure. Every concept relates to others, forming a contradiction-free philosophical system.

  1. Religion, Act, and Subjectivity

Ibn al-ʿArabī posits that religion is not God’s act but man’s. Religiosity is thus an act of subjective construction, shifting the question of religion from a mere theological or legal framework to an existential one rooted in responsibility and consciousness.

  1. The Relation of Origin and Branch (Aṣl–Farʿ)

In the journey towards God (sayr ilā Allāh), man is the origin and God the branch. However, in the journey within God (sayr fī Allāh), this is reversed. The human being is decentered, and divine being becomes the axis of the epistemic and spiritual process—marking a metaphysical transformation.

  1. Taqwā as a Methodological Principle

Beyond conventional ethical meaning, taqwā is approached as a method of consciousness and a key to reading the Qur’an. For example, the verse “you did not throw, but Allah threw” (Qur’an 8:17) reflects a dual-layered act where God is the true agent behind human action.

  1. Thinking About God in Sufism and Kalām

While Sufism embeds reflection on God at the heart of worship, theology (kalām) often delays or limits such reflection. The hadith “Do not think about the essence of God” is reinterpreted in light of mystical experience and metaphysical responsibility.

Conclusion

The 41st seminar deepens the understanding of key metaphysical relations in Ibn al-ʿArabī’s thought—such as act and agent, apparent and hidden, possibility and necessity. These concepts frame a rich model of divine–human interaction. The next session is expected to continue this discussion through the lenses of law, worship, and wisdom (ḥikma).