EKREM DEMİRLİ, FUSÛSU’L-HİKEM OKUMALARI 51. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı ve İçeriği

Bu seminer, İbnü’l-Arabî’nin “tecdîd-i halk” (yaratmanın sürekli yenilenmesi) teorisini merkez alarak metafizik düşüncesini zaman, varlık ve bilgi kavramları çerçevesinde yeniden yapılandırmayı amaçlar. Ekrem Demirli, sofistlerin ve Eş’arî kelamcıların değişim anlayışlarını ele alarak İbnü’l-Arabî’nin bunlara nasıl “bir evet bir hayır” şeklinde yaklaştığını açıklar. Seminer, varlık anlayışında anın merkezi önemini vurgularken İbnü’l-Arabî’nin metafizik düşüncesinin “anda metafizik” yapma imkânı sunduğunu savunur.

Ana Temalar ve Başlıklar

1. Tecdîd-i Halk ve Metafizik Yenilik

İbnü’l-Arabî’ye göre yaratma her an yeniden gerçekleşir. Bu anlayış, hem Eş’arîlerin araz teorisiyle hem de sofistlerin değişim merkezli görüşleriyle kesişir fakat İbnü’l-Arabî, bu yaklaşımları eksik bulur ve bunları metafizik bir bütünlük içinde yeniden kurar.

2. An Kavramı ve Ontolojik Merkez

“Hâl” kavramı zamanla, özellikle anla ilişkilendirilir. İbnü’l-Arabî’ye göre an, geçmişin ve geleceğin aynasıdır. Tasavvufun “vaktin evlatları” anlayışı, düşüncenin zaman içinde değil, zamanın içinde inşa edilmesi gerektiğini ifade eder.

3. Bir Evet Bir Hayır: Eleştirel Yöntem

İbnü’l-Arabî’nin felsefî tutumu, her düşünce sistemine kısmi onay ve eleştiri sunar. Eş’arîlerin sürekli yaratma fikrini olumlar; fakat cevher-a’raz ayrımındaki çelişkilerine itiraz eder. Sofistlerin değişim görüşüne katılır; ama bilgiye ulaşamama sonucunu reddeder.

4. Alemin Mükemmelliği ve Aynu’s-Sâbite

Evrenin sürekli aynı şekilde yaratılması, onun mükemmelliğini gösterir. İbnü’l-Arabî’ye göre Allah evreni başka türlü yaratmaz, çünkü bu haliyle kemâldedir. Bu da aynu’s-sâbite kavramıyla açıklanır: Her şeyin ezelde belirli ve sabit olması.

5. Varlık ve Bilgi: İçsel Tecrübe

İnsan yaratıcı tecrübesiyle Tanrı’yı tanır. Yaratılanla kurduğu ilişki, Tanrı’nın yaratma fiilini anlamasına kapı aralar. Dolayısıyla bilgi, deneyimden doğar; aktarılan bilgiyle hakikat kavranamaz.

Sonuç

Bu seminer, İbnü’l-Arabî’nin değişim, zaman ve varlık hakkındaki düşüncelerini merkeze alarak metafiziğin yeniden tanımını önerir. Varlık her an yeniden yaratılır; fakat bu tekrar, teceddüd-i bil-emsâl yoluyla kemâl üzere gerçekleşir. İbnü’l-Arabî, hem geçmiş hem geleceği anlamanın yolunu “şimdi”de bulur ve metafiziksel bakışı an üzerine kurar.

 

Purpose and Content of the Seminar

This seminar focuses on Ibn al-ʿArabī’s theory of tajdīd al-khalq—the continuous renewal of creation—and its metaphysical implications for understanding time, being, and knowledge. Ekrem Demirli contrasts this view with that of the Ashʿarite theologians and the Sophists, highlighting how Ibn al-ʿArabī accepts certain aspects of their arguments while offering a deeper metaphysical restructuring. The central thesis is that metaphysics, for Ibn al-ʿArabī, is constructed in the immediacy of the “now” (al-ḥāl), making the present the axis of being and thought.

Main Themes and Topics

1. Renewal of Creation and Metaphysical Innovation

According to Ibn al-ʿArabī, creation is renewed at every moment. This theory intersects with Ashʿarite occasionalism and the Sophists’ focus on flux, but Ibn al-ʿArabī critiques both for lacking ontological depth. He reinterprets their insights within a metaphysical framework.

2. The Concept of the Moment (al-ʿan) as Ontological Center

The ḥāl is identified with the present moment, which reflects both past and future. The Sufi notion of being “children of the moment” implies that true thinking occurs not in time, but from within time. This reframes temporality as an existential structure rather than a mere sequence.

3. “Yes and No”: Ibn al-ʿArabī’s Critical Method

Ibn al-ʿArabī adopts a dialectical stance toward philosophical and theological systems—partially affirming and partially critiquing them. While supporting the Ashʿarite idea of perpetual creation, he challenges their substance-accident distinction. He agrees with the Sophists on constant change but rejects their denial of attainable knowledge.

4. Perfection of the Cosmos and the Aʿyān Thābita

The world is recreated in the same form continuously because it is already in a state of perfection. This is grounded in the concept of aʿyān thābita—pre-existent, immutable realities that govern manifestation. Nothing could be created differently, as the world is already aligned with divine wisdom.

5. Being and Knowledge as Inner Experience

Knowledge of God arises through the experience of creation. By engaging with created things, the human being gains access to divine action. Knowledge, therefore, is not acquired through transmission but through ontological participation.

Conclusion

This seminar redefines metaphysics in light of Ibn al-ʿArabī’s doctrine of temporal renewal. Creation occurs moment by moment, yet always in perfect likeness (tajaddud bi’l-amthāl). Ibn al-ʿArabī finds the key to understanding both past and future in the present, building a metaphysical vision centered on the immediacy of being and the ever-renewed manifestation of reality.