ARAPÇA I. SEVİYE DERSLERİ 86. SEMİNER ÖZETİ
Seminerin Amacı ve Özeti
Bu dersin amacı, akılsız çoğullar (gayr-i âkil cemiler) için kullanılan müfred mühennes işaret isimlerinin (هٰذِهِ – bu, bunlar / تِلْكَ – o, şunlar) Arapça isim cümlelerinde mübteda (özne) olarak kullanımını öğretmektir. Ders boyunca, insan dışı varlıkları gösteren çoğul isimlerde neden müfred mühennes işaret isminin tercih edildiği açıklanmış; bu yapıların yakınlık–uzaklık farkı, mahallen irabı, ve mübteda–haber uyumu örneklerle işlenmiştir. Bu konu, önceki derste görülen müzekker ve müennes çoğul işaret isimlerinin tamamlayıcısı niteliğinde olup, Arapça’da “akılsız çoğulun müfret mühennes hükmünde olması” kuralını pekiştirmeyi amaçlamaktadır.
Ana Temalar
Akılsız Çoğulun Müfret Mühennes Hükmü
Arapçada, insan dışı varlıkların çoğulları akılsız çoğul (cemʿ gayr ʿāqil) olarak adlandırılır ve bunlara müfret mühennes gibi muamele edilir.
Bu nedenle, böyle isimleri gösteren işaret zamirleri de müfret mühennes biçiminde gelir:
Yakın için: هٰذِهِ (hâzihi) – “bunlar”
Uzak için: تِلْكَ (tilke) – “şunlar” veya “onlar”
İsim Cümlesinde Kullanım ve İrab
Bu işaret isimleri mebnî oldukları için harekeleri değişmez; mahallen merfû sayılırlar.
Haber ise cümlede merfû olur ve genellikle çoğul isim biçimindedir.
Örnek:
هٰذِهِ كُتُبٌ → “Bunlar kitaplardır.”
تِلْكَ سَيَّارَاتٌ → “Şunlar arabalardır.”
Burada هٰذِهِ ve تِلْكَ mübteda, كُتُبٌ ve سَيَّارَاتٌ haberdir.
Yakın ve Uzaklık Farkı
هٰذِهِ konuşmacıya yakın nesneleri gösterir.
تِلْكَ uzak veya bulunmayan nesneleri belirtir.
Bu fark yalnızca anlam düzeyinde olup, sentaktik işlev açısından fark yaratmaz.
Örneklerle Uygulama
هٰذِهِ نَظَّارَاتٌ → “Bunlar gözlüktür.”
تِلْكَ كُمْصَانٌ → “Şunlar gömlektir.”
هٰذِهِ مَدُنٌ → “Bunlar şehirlerdir.”
تِلْكَ حَيَوَانَاتٌ → “Şunlar hayvanlardır.”
Bu örneklerde görüldüğü gibi, akılsız çoğulun türü (kırık çoğul, müennes sâlim vb.) fark etmeksizin, her zaman müfret mühennes işaret ismi kullanılır.
Alıştırmalar ve Öğrenme Kazanımları
Dersin uygulama kısmında öğrenciler, Türkçeden Arapçaya çeviri yaparak هٰذِهِ ve تِلْكَ kullanımlarını yakınlık–uzaklık farkına göre seçmiştir. Alıştırmalarda kitap, şehir, hayvan, araç, araştırma, festival, maaş, ses, alet, depo, çiçek, ürün, mevsim gibi farklı akılsız çoğullar örneklenmiştir. Bu pratiklerle öğrenciler, akılsız çoğulun müfret mühennes hükmünde olduğu kuralını hem morfolojik hem sentaktik düzeyde pekiştirmiştir.
Sonuç
Ders sonunda öğrenciler, akılsız çoğulların mübteda olduğunda neden müfret mühennes işaret ismiyle gösterildiğini tam olarak kavramıştır. هٰذِهِ ve تِلْكَ’nin mebnî oluşu, mahallen irabı, ve haberle olan uyumu uygulamalı biçimde öğrenilmiştir. Bu ders, öğrencileri işaret isimleriyle cümle kurulumunun anlam ve yapı ilişkisine hazırlamış; bir sonraki aşamada işaret isimlerinin sıfatlarla kullanımı konusuna geçiş sağlamıştır.
Purpose and Overview
This lesson explores the use of singular feminine demonstrative pronouns (hādhihi – this/these, tilka – that/those) when referring to non-rational plural nouns (jamʿ ghayr ʿāqil) functioning as the subject (mubtada) in Arabic nominal sentences. The primary objective is to help learners understand why Arabic grammar treats non-rational plurals as grammatically singular feminine and to apply this rule correctly in constructing meaningful and syntactically sound sentences. This topic builds on previous lessons on plural demonstratives and provides a deeper understanding of the principle that “non-rational plurals take the singular feminine form.”
Main Grammatical Principles
Non-Rational Plurals as Singular Feminine
In Arabic syntax, plurals referring to inanimate objects, animals, or abstract concepts are grammatically treated as singular feminine nouns.
Consequently, demonstratives that refer to such plurals must also be in the singular feminine form:
Near demonstrative: هٰذِهِ (hādhihi) → “these (things)”
Far demonstrative: تِلْكَ (tilka) → “those (things)”
Syntactic Role and Iʿrāb (Inflection)
Both hādhihi and tilka are indeclinable (mabnī) forms—unchanging in structure—yet function as nominative by position (maḥallan marfūʿ) when used as subjects (mubtada).
The predicate (khabar) that follows appears in the plural form and agrees semantically (though not morphologically) with the demonstrative.
Examples:
هٰذِهِ كُتُبٌ – “These are books.”
تِلْكَ سَيَّارَاتٌ – “Those are cars.”
Near and Far Reference
The distinction between هٰذِهِ and تِلْكَ lies in proximity:
هٰذِهِ refers to entities near the speaker.
تِلْكَ refers to entities distant from or absent to the speaker.
Despite this semantic contrast, their syntactic roles and grammatical behaviors remain identical.
Agreement and Meaning
Even though the referent nouns are plural in meaning, the demonstratives and related adjectives remain singular feminine.
Examples:
هٰذِهِ مَدَارِسُ جَمِيلَةٌ – “These schools are beautiful.”
تِلْكَ حَيَوَانَاتٌ كَبِيرَةٌ – “Those animals are large.”
Applied Practice and Learning Outcomes
In the exercises, students translated and constructed sentences demonstrating proper agreement between demonstratives and non-rational plural nouns. Practice examples included various lexical fields—objects (كُتُبٌ – books), animals (طُيُورٌ – birds), abstract nouns (مَوَادٌّ – subjects), and natural elements (أَزْهَارٌ – flowers). Through repeated usage, learners consolidated their understanding that non-rational plural = singular feminine demonstrative, applying the rule automatically in writing and speech.
Conclusion
By the end of this lesson, students fully comprehended that non-rational plurals in Arabic are syntactically treated as singular feminine entities, requiring the demonstratives hādhihi (near) and tilka (far). They mastered the rules of grammatical agreement, irāb status, and semantic consistency in nominal sentences containing these structures. This lesson concluded the exploration of demonstratives related to plurality and proximity and established a solid foundation for the next topic—the interaction between demonstratives, adjectives, and descriptive nominal predicates in more advanced syntactic contexts.