MÜSTAKİM ARICI, İLİMLER TASNİFİ PROBLEMİ 7. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı

Bu dersin amacı, ilimler tasnifi tartışmasının yalnızca disiplinlerin sınıflandırılması değil, aynı zamanda bilgi otoritesi, hakikat anlayışı ve epistemik meşruiyetin belirlenmesine ilişkin bir süreç olduğunu ortaya koymaktır. Ders, özellikle modern dönemde ortaya çıkan “bilgi bunalımı” tartışmalarını bağlamına yerleştirerek, geleneğin devamlılığı ile modernleşmenin zorunlulukları arasındaki denge arayışını ele almaktadır.

Ana Temalar

1. Bilginin Meşruiyet Sorunu
   Modern bilimsel epistemolojinin hâkimiyeti, geleneksel ilimlerin meşruiyetini sorgulatmış; bilginin kaynağı, yöntemi ve geçerliliği yeniden tartışmaya açılmıştır.
2. Epistemik Yer Değiştirme
   Fıkıh, kelam ve tasavvuf gibi klasik disiplinler merkezdekikonumlarını kaybederken, pozitif bilimlere dayalı bilgi ve teknoloji yeni otorite alanları oluşturmuştur.
3. İslami Düşüncede Yeniden Kurulum Çabaları
   İlimleri yeniden düzenleme girişimleri, hem vahiy temelli bilgiyi koruma hem de modern bilimin getirilerini göz ardı etmeme hedefi taşır. Bu çabalar, yeni bir epistemik sentez arayışının göstergesidir.
4. Eğitim ve Kurumsal Dönüşüm
   Modern okul sistemi medresenin belirleyici rolünü zayıflatmış; bilgi üretimi çok merkezli hâle gelmiştir. Kurumlar arası bu ayrışma tasnif problemini daha görünür kılmıştır.
5. Ahlaki ve Varlıkbilimsel Boyut
   İslam geleneği için bilgi, insanın kemalini ve kulluğunu gerçekleştirme aracıdır. Modern bilgi ise çoğunlukla pragmatik ve materyal başarıya yöneliktir. Bu amaç farkı tasnif meselesinin temel gerilimlerinden biridir.
6. “İslamî İlim” Kavramının Güncellenmesi
   Modern dönemde İslamî ilim kategorileri, yalnızca tarihsel disiplinleri değil, aynı zamanda İslam’ın bakış açısıyla geliştirilmiş modern bilim alanlarını da içerebilecek biçimde yeniden düşünülmektedir.

Sonuç

Bu ders, ilimler tasnifi probleminin bugün hâlâ süren epistemik bir mücadele alanı olduğunu vurgulamaktadır. Modern bilimsel paradigma karşısında geleneksel ilim anlayışının dönüşüm geçirmesi, bilginin hem teorik hem kurumsal düzeyde yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmıştır. Tasnif tartışmaları, hangi bilginin merkezde olacağına dair rekabetin ötesinde, Müslüman toplumların entelektüel yönelişlerini ve kimlik inşasını belirleyen kurucu bir rol üstlenmiştir.

Purpose of the Seminar

This lesson aims to demonstrate that the classification of sciences is directly connected to the negotiation of epistemic authority, legitimacy and conceptions of truth. It situates the contemporary debate on “crisis of knowledge” within the broader struggle to reconcile modern scientific paradigms with the Islamic intellectual tradition.

Main Themes

1. Legitimacy of Knowledge
   The dominance of empirical science generates new questions regarding the validity and credibility of traditional disciplines.
2. Shifts in Epistemic Centrality
   Classical religious sciences lose their structural centrality, while positivistic knowledge and technology ascend as new forms of authority.
3. Projects of Intellectual Reconstruction
   Contemporary attempts seek to maintain the foundational role of revelation while integrating scientific advancements into a unified epistemic vision.
4. Institutional Fragmentation
   The bifurcation of education between schools and seminaries reflects a deeper epistemological split and intensifies classification debates.
5. Ethical and Ontological Aims of Knowledge
   The Islamic view associates knowledge with human perfection and spiritual fulfillment, in contrast with modern utilitarian tendencies.
6. Rearticulation of “Islamic Sciences”
   Modern perspectives increasingly include new disciplines inspired by Islamic principles, expanding the scope of what constitutes Islamic knowledge.

Conclusion

This lesson reveals that the classification of sciences remains a vibrant site of negotiation in the modern Islamic world. Traditional epistemologies face new pressures from secular scientific frameworks, compelling fresh inquiries into the aims and authority of knowledge. Consequently, classification emerges as a decisive arena shaping intellectual transformation and the cultural future of Muslim societies.