MÜSTAKİM ARICI, İLİMLER TASNİFİ PROBLEMİ 8. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı

Bu dersin amacı, ilimler tasnifi tartışmasının yalnızca teorik bir sınıflama faaliyeti değil, aynı zamanda insanın varlıkla kurduğu ilişkinin temeline yerleşen bir bilgi anlayışının yansıması olduğunu göstermektir. Bilginin mahiyeti, amacı, kaynağı ve insana etkisi üzerinden kurulan tasnif modellerinin, medeniyetlerin epistemik dünyalarını belirleyen bir yapı olduğu vurgulanmaktadır. Bu çerçevede İslam düşüncesinin bilgi ve hikmet merkezli tasnifi ile modern dönemin faydacı bilgi anlayışı arasındaki fark irdelenmektedir.

Ana Temalar

1. Bilgi-Varlık İlişkisi
   İslam geleneğinde bilgi, varlığın hakikatine nüfuz etmeyi amaçlar. Bu nedenle ilimler tasnifi varlık düzeniyle uyumlu bir bütünlük taşır; marifet ve hikmet boyutu merkezî konumdadır.
2. Bilginin Amacı: Hikmet ve Kulluk
   Bilgi, insanın kemale erişmesini sağlayan bir araçtır. Manevî dönüşüm ve sorumluluk bilinci tasnifin yönlendirici ilkelerindendir.
3. Modern Epistemolojinin Parçalayıcı Etkisi
   Modern bilim, bilgi alanlarını birbirinden kopuk hâle getirerek varlık-bilgi bütünlüğünü zayıflatır. Bu durum tasnif problemini derinleştirmiştir.
4. Epistemik Merkez Değişimi
   Kutsal ve metafizik bilgi alanlarının gerilemesi, teknik ve deneysel bilgiye öncelik verilmesine yol açmıştır. Bu yer değişikliği, toplumsal değerler üzerinde güçlü etkiler bırakır.
5. Geleneksel Tasnifin Direnci ve Esnekliği
   İslam geleneği, köklü bir epistemik omurgaya sahip olduğundan modern meydan okumalar karşısında tamamen çözülmemiştir. Ancak yeniden yorumlanma ihtiyacı açıktır.
6. Yeni Tasnif İmkânı
   Kapsayıcı bir modelin hedefi; hikmeti korurken bilimsel gelişmeyi dışlamamak, insanı hem aklî hem ahlâkî boyutuyla merkezde tutmaktır.

Sonuç

Bu ders, ilimler tasnifi meselesinin özünde bilginin insan ve varlık için ne ifade ettiğine dair kurucu bir soru barındırdığını vurgulamaktadır. Modern dönemde yaşanan epistemik dönüşüm, geleneksel bilgi düzeninin parçalanmasına yol açsa da, İslam düşüncesi yeniden bütünlük kurma çabasını sürdürmektedir. Böylece ilimler tasnifi, sadece akademik bir konu değil; insanın kendisini, varlığı ve hakikati konumlandırma biçimini belirleyen ontolojik bir yöneliş olarak önemini korumaktadır.

Purpose of the Seminar

This seminar seeks to show that the classification of sciences is not merely a technical arrangement of disciplines but an embodiment of the relationship between human beings and existence. The structure of classification reflects the foundational epistemological commitments of a civilization — its notion of truth, meaning and the ultimate aim of knowledge. The lesson examines the contrast between the unity-oriented traditional Islamic model and the utility-centered modern scientific worldview.

Main Themes

1. The Knowledge–Existence Nexus
   Knowledge in the Islamic tradition is meant to access the essence of existence; therefore, the hierarchy of sciences mirrors the ontological hierarchy.
2. Aim of Knowledge: Wisdom and Servanthood
   Knowledge is ethically and spiritually oriented, providing human perfection rather than merely instrumental outcomes.
3. Fragmentation Under Modernity
   Modern epistemology isolates scientific domains from one another, weakening the unity that traditional classifications rely upon.
4. Shift of Epistemic Centrality
   Revelatory and metaphysical forms of knowledge lose prominence while technical-scientific disciplines gain dominance.
5. Resilience of the Classical Framework
   Despite modern challenges, the Islamic epistemic tradition maintains inner consistency, allowing for reinterpretation without abandoning its core principles.
6. Toward a New Integrative Model
   An inclusive classification should embrace scientific advancement while preserving ethical and metaphysical depth.

Conclusion

This lesson underscores that the classification of sciences continues to be a fundamental intellectual endeavor in the modern context. Although contemporary scientific paradigms have disrupted the unity of knowledge, the Islamic tradition remains engaged in reconstructing a holistic epistemic framework. Thus, the task of classification persists as a vital effort to preserve coherence between knowledge, humanity and the structure of reality.