MEHMET ÖZTURAN, KÂTİBÎ, ŞEMSİYYE 3. SEMİNER ÖZETİ

Dersin Amacı

Bu dersin amacı, mantığın konusunun “meçhule ulaştırıcı bilinenler” olması ilkesinin mantığın bütün yapısını nasıl şekillendirdiğini açıklamak, tasavvur ve tasdik ayrımının mantığın iki ana bölümünü zorunlu kıldığını göstermek, tasavvurat bölümünün tanım teorisine, tasdikat bölümünün ise önerme ve kıyas teorisine nasıl zemin hazırladığını ortaya koymak ve özellikle önerme (kaziye) kavramına geçiş için gerekli teorik altyapıyı kurmaktır.

Ana Temalar

1. Mantığın Konusunun Belirlediği Temel Çerçeve

Mantığın konusu meçhule ulaştırıcı bilinenlerdir. Bu ilke, mantığın yalnızca bilinenlerden bilinmeyene götüren bilgi ilişkilerini konu aldığını ve bunun dışındaki içeriklerle ilgilenmediğini gösterir. Böylece mantık, bilgiyi psikolojik veya ontolojik yönüyle değil, bilinen ile bilinmeyen arasındaki geçişi mümkün kılan yönüyle inceler. Bu yaklaşım, mantığın tüm bölümlerinin nasıl yapılandırılacağını belirleyen temel ilkedir.

2. Tasavvur Ve Tasdik Ayrımının Mantığı İkiye Ayırması

Bilginin tasavvur ve tasdik olarak ikiye ayrılması, mantığın da iki ayrı bölüm hâlinde düzenlenmesini zorunlu kılar. Tasavvur hüküm içermeyen zihnî suret, tasdik ise hüküm içeren bilgidir. Tasavvur bilinmeyince “nedir?”, tasdik bilinmeyince “niçin böyledir?” sorusu sorulur. Bu nedenle tasavvurat bölümü tanım teorisini; tasdikat bölümü ise önerme, çıkarım ve kıyas teorisini içerir.

3. Kaziye Kavramına Geçiş İçin Oluşturulan Teorik Zemin

Tasavvurdan tasdike geçişte zorunlu olan unsur kaziyedir. Kaziye, doğruluk veya yanlışlık değeri taşıyan bir önermeyi ifade eder ve kıyasın kurulabilmesi için zorunludur. Bu ders, tasavvur–tasdik ayrımının mantık içindeki yerini belirleyerek ileri aşamada ele alınacak olan kaziye çeşitlerinin anlaşılması için gerekli zemini hazırlar.

4. Kıyasın Tasdike Ulaştırıcı Bir Araç Olarak Konumlanması

Bir hükmün gerekçesi bilinmediğinde tasdiki meçhul ortaya çıkar ve bu meçhulün giderilme yolu kıyastır. Kıyas, öncüllerin düzenli bir şekilde bir araya getirilmesiyle sonucun zorunlu olarak ortaya çıktığı bir yapıdır. Bu zorunluluk formeldir; kıyasın gücü öncüllerin doğruluğu ile sınırlıdır. Bu sebep­le tasdikat bölümünün kalbini kıyas teşkil eder.

Sonuç

Bu ders, mantığın bütün örgüsünün tasavvur ve tasdik ayrımından hareketle şekillendiğini, tanımın tasavvura, kıyasın ise tasdike ulaştırıcı yöntem olarak zorunlu bir konuma sahip olduğunu ve kaziye kavramına yapılan hazırlığın kıyas teorisine geçiş için gerekli temeli oluşturduğunu göstermiştir.

Purpose of the Lesson

The purpose of this lesson is to explain how the principle that the subject of logic is “the knowns that lead to the unknown” shapes the entire structure of logic, to show that the distinction between conception and assent necessitates the two major divisions of logic, to clarify how the section of conceptions prepares the ground for definition theory and how the section of assents prepares the ground for proposition and syllogism theory, and to establish the theoretical basis required for the transition to the concept of the proposition (qaḍīyah).

Main Themes

1. The Fundamental Framework Determined By The Subject Of Logic

The subject of logic is the knowns that lead to the unknown. This principle shows that logic deals only with the types of knowledge that make it possible to pass from what is known to what is unknown, and not with knowledge in its psychological or ontological aspects. Thus logic examines knowledge only insofar as it enables such transitions. This foundational idea determines the structure of all the sections of logic.

2. The Division Of Logic Through The Distinction Between Conception And Assent

The division of knowledge into conception and assent makes it necessary for logic to be arranged into two major parts. Conception is a mental form that contains no judgment, while assent is knowledge that does contain judgment. When conception is unknown the question becomes “What is it?”, and when assent is unknown the question becomes “Why is it so?” For this reason, the section of conceptions includes definition theory, while the section of assents includes proposition, inference, and syllogism theory.

3. The Theoretical Basis Required For Introducing The Proposition

The transition from conception to assent necessarily requires the notion of the proposition. A proposition is a statement that carries truth or falsity and is indispensable for the construction of syllogisms. This lesson prepares the conceptual framework needed for understanding the different kinds of propositions that will be studied later.

4. The Position Of Syllogism As The Means Leading To Assent

When the justification of a judgment is unknown, the judgmental unknown appears, and the method for eliminating this unknown is syllogism. A syllogism brings about its conclusion necessarily by the ordered arrangement of its premises. This necessity is formal and depends entirely on the truth of the premises. For this reason, syllogism constitutes the core of the section on assents.

Conclusion

This lesson has shown that the entire structure of logic is shaped by the distinction between conception and assent, that definition and syllogism are necessarily positioned as the methods leading respectively to conception and assent, and that the preparation made toward the notion of the proposition provides the essential foundation for the transition into syllogism theory.