ABDURRAHİM KOZALI: el-MUVÂFAKÂT 1. SEMİNER ÖZETİ

1. Dersin Amacı ve İçeriği
   Bu ilk seminer, Abdurrahim Kozalı’nın el-Muvâfakât adlı eseri merkeze alarak başlattığı uzun soluklu bir düşünce faaliyetine giriş niteliğindedir. Dersin temel amacı, Şâtıbî’nin yaşadığı dönemin ilmî ve entelektüel atmosferi ile birlikte onun düşünsel projesini, özellikle ahlak–hukuk ilişkisi temelinde değerlendirmek ve eserini bu bağlamda okumaktır. Kozalı, Şâtıbî’nin selefî eğilimli, bidat karşıtı duruşunu ve bunun el-Muvâfakât’ta nasıl sistematik bir proje haline geldiğini tahlil ederken, onu modern İslami düşünce içindeki yeriyle birlikte yorumlamayı da hedefler.
2. Ana Temalar ve Başlıklar

1. Şâtıbî’nin Hayatı ve Dönemi
2. yüzyılın sonlarında Endülüs’te yaşayan Şâtıbî, Maliki mezhebine mensup bir fakih olup Beni Ahmer döneminin istikrarlı yıllarında yaşamıştır. Doğu’ya seyahat etmeksizin ilim tahsil etmiş olması, Endülüs’ün kendi başına bir ilmî merkez haline geldiğini göstermektedir.
3. Şâtıbî’nin Selefî Temayülü ve Bidat Karşıtlığı
   Şâtıbî, dönemin dinî uygulamalarındaki bidatlere karşı sert bir duruş sergilemiş ve bu mücadeleyi el-İʿtiṣām adlı eserinde toplamıştır. Selefî duruşu, geleneği paranteze alma ve dinde saf kaynağa yönelme eğilimiyle şekillenir.
4. Amel ve Maliki Mezhebi Eleştirisi
   Maliki mezhebinde yerel uygulamaların meşruiyetine dair genel kabul, Şâtıbî tarafından eleştirilmiştir. O, mütekaddim Maliki fakihlerin görüşlerine dönülmesi gerektiğini savunur ve çağdaş Maliki fakihlerin yerel amel vurgusuna karşı çıkar.
5. El-Muvâfakât’ın Epistemolojik Çerçevesi ve Razi’yle Polemik
   Eserin temel problematiklerinden biri, Râzî’nin temsil ettiği rasyonalist gelenekle kurulan polemiktir. Şâtıbî, Gazali’yi İhyâ bağlamında olumlayıp Râzî’nin epistemolojisine karşı mesafeli bir duruş sergiler.
6. Ahlak–Hukuk İlişkisi ve Gazali’nin Projesinin Devamı
   Şâtıbî’nin el-Muvâfakât’ta gerçekleştirmeye çalıştığı ana proje, hukuku ahlaka yaklaştırmak ve fıkhı sadece fetva düzeyinden çıkararak daha bütüncül bir içerik kazandırmaktır. Bu yönüyle Gazali’nin İhyâ projesinin fıkıh usulü düzlemindeki bir devamı olarak görülür.
7. Fıkıh Usulü Değil, Fıkıh Üzerine Bir Düşünce Projesi
   El-Muvâfakât, klasik anlamda bir fıkıh usulü kitabı değildir; ancak fıkıh usulünün kavram ve sistematiğini ahlaki bir proje için araç olarak kullanır. Bu, hukuku dönüştürme ve ahlaki zeminle bütünleştirme çabasıdır.
8. Modern Keşfi ve Şöhretin Yeniden İnşası
   Eser, yaklaşık beş yüzyıl boyunca büyük ölçüde gözden uzak kalmış, 19. yüzyılda Muhammed Abduh ve onun çevresi tarafından yeniden keşfedilmiştir. Bu yeniden keşif, modern İslam düşüncesinin içtihat, maslahat ve makâsıd gibi kavramlara yönelimiyle yakından ilişkilidir.

3. Sonuç
   Bu seminer, Şâtıbî’nin düşüncesini tarihsel bağlamda ve çağdaş etkileriyle birlikte ele alarak, onun el-Muvâfakât adlı eserini bir hukuk-ahlak reformu olarak okuma çabasının ilk adımını atar. Kozalı, Şâtıbî’nin modern hukuk düşüncesinde adalet ve düzen arasındaki gerilimle paralel bir biçimde, İslam hukukunun ahlaki temellerini yeniden kurmaya çalıştığını ileri sürer. Bu çerçevede el-Muvâfakât, sadece bir fıkıh usulü metni değil, İslam düşünce tarihinde özgün bir hukuk felsefesi örneği olarak ele alınır.

1. Purpose and Content of the Seminar
   This first seminar, led by Abdurrahim Kozalı, introduces a long-term intellectual engagement with al-Shāṭibī’s seminal work al-Muwāfaqāt. The primary aim is to situate al-Shāṭibī’s thought within his historical and intellectual context—14th-century al-Andalus—and to read al-Muwāfaqāt as a project that seeks to reconcile law and ethics. Kozalı frames the work not merely as a manual of legal theory, but as an ethical-legal reform that challenges established jurisprudential norms, particularly through a critique of bidʿa (innovation), local legal customs, and rationalist epistemologies represented by thinkers like Fakhr al-Dīn al-Rāzī.
2. Main Themes and Topics

1. The Life and Era of al-Shāṭibī
   Al-Shāṭibī lived during the relatively stable Nasrid period in 14th-century Granada. As a Mālikī jurist, he pursued his entire education in al-Andalus without traveling to the eastern Islamic world, signaling the intellectual independence of the Western Islamic lands at the time.
2. Salafī Tendencies and Opposition to Innovation
   Al-Shāṭibī maintained a strong stance against religious innovations (bidʿa), as evidenced in his work al-Iʿtiṣām. His Salafī orientation reflected a desire to return to the pristine sources of Islam, critically re-evaluating centuries of accumulated jurisprudential tradition.
3. Critique of Local Practice within the Mālikī School
   While the Mālikī madhhab traditionally validated local Medinese practices, al-Shāṭibī criticized contemporary reliance on regional customs. He advocated a return to the early Mālikī jurists’ principles, opposing excessive dependence on ʿamal ahl al-Madīna in legal argumentation.
4. Epistemological Framework and Polemic with Rāzī
   Al-Muwāfaqāt directly engages with the rationalist tradition represented by Fakhr al-Dīn al-Rāzī, while offering more favorable treatment of al-Ghazālī, particularly his Iḥyāʾ ʿUlūm al-Dīn. Al-Shāṭibī critiques speculative rationalism and emphasizes ethical and practical reasoning.
5. Law and Ethics: A Continuation of al-Ghazālī’s Project
   Al-Shāṭibī seeks to draw law closer to ethics, transforming jurisprudence into a more holistic and morally grounded discipline. In doing so, he extends al-Ghazālī’s project by embedding ethical concerns within legal theory itself.
6. Beyond Legal Theory: A Moral Vision of Law
   Al-Muwāfaqāt is not a conventional uṣūl al-fiqh (legal theory) text. Rather, it uses the concepts and methods of legal theory to advance a broader moral-philosophical vision of law. It represents a transformative approach aimed at reconciling law with ethical objectives.
7. Rediscovery and Modern Reception
   The work remained largely unnoticed for nearly five centuries until its rediscovery by reformist thinkers like Muḥammad ʿAbduh in the 19th century. Its revival aligns with modern Islamic thought’s focus on ijtihād, maṣlaḥa (public interest), and maqāṣid (objectives of the Sharīʿa).

3. Conclusion
   This seminar sets the stage for reading al-Muwāfaqāt not just as a theoretical treatise on law, but as a reformist project grounded in ethical reorientation. Kozalı suggests that al-Shāṭibī’s efforts parallel modern legal thought in seeking to balance justice with order, and positions al-Muwāfaqāt as a unique philosophical contribution to the Islamic tradition—an early example of an Islamic philosophy of law rooted in both normative authenticity and moral vision.