ARAPÇA I. SEVİYE DERSLERİ 12. SEMİNER ÖZETİ

 

Seminerin Amacı

Bu seminerin temel amacı, Arapçada kuralsız çoğul isimler olarak bilinen “Cemî Teksîr” kalıplarını tanıtmak ve öğretmektir. Katılımcılara, düzenli çoğullar (Cemî Müzekker Sâlim ve Cemî Müennes Sâlim) ile kıyaslama yapılarak kuralsız çoğulların yapısı, çeşitleri ve kullanımları hakkında kapsamlı bir dilsel farkındalık kazandırmak hedeflenmiştir. Bu çerçevede, özellikle أَفْعَالٌ (Efʿāl) ve فُعُولٌ (Fuʿūl) vezinlerine odaklanılarak kuralsız çoğul kalıplarının biçimsel özellikleri örneklerle açıklanmıştır.

Ana Temalar

1. Cemî Teksîr’in Tanımı ve Önemi

Cemî Teksîr (kırık çoğul), Arapçada çoğullaşmanın düzensiz yollarını ifade eden ve belirli bir kalıba bağlı olmadan oluşturulan çoğul biçimleridir. Seminerde, bu tür çoğulların müfred (tekil) biçimlerin yapısal dönüşümleriyle elde edildiği; harf ekleme, çıkarma veya hareke değişiklikleriyle şekillendiği vurgulanmıştır.

2. Cemî Sâlim ile Karşılaştırma

Daha önceki derslerde öğrenilen Cemî Müzekker Sâlim ve Cemî Müennes Sâlim yapıları hatırlatılarak, Cemî Teksîr’in bu yapılardan farkı açıklanmıştır. Özellikle, düzenli çoğulların müfred kelimenin biçimini korumasına karşın, Cemî Teksîr kalıplarının müfrede müdahale ederek biçimsel değişiklik gerektirdiği ifade edilmiştir.

3. Efʿāl Kalıbı

Efʿāl kalıbı, kırık çoğul kalıplarının en yaygınlarından biridir. Bu kalıpta kelimenin başına hemze eklenir, ikinci veya üçüncü harften sonra elif getirilir. Örnekler:

• Kalemun → Eklâm (Kalemler)
• Nehrun → Enhâr (Nehirler)
• Ruhun → Ervâh (Ruhlar)
  Bu kalıpta kelimenin son harekesi müfret bir kelime gibi iraplanır.

4. Fuʿūl Kalıbı

İkinci kalıp olan Fuʿūl kalıbında ise kelimenin ilk iki harfi dammeli yapılır ve ikinci harften sonra uzatma harfi olan vav eklenir. Örnekler:

• Kalbün → Kulûb (Kalpler)
• İlmün → Ulûm (İlimler)
• Nefsün → Nüfûs (Nefisler)
  Bu kalıpta da belirli ses kurallarına bağlı dönüşümler gerçekleşir.

5. Ezbere Dayalı Öğrenme Gerekliliği

Cemî Teksîr kalıplarının düzensizliği ve çokluğu nedeniyle, hangi kelimenin hangi kalıpta çoğul yapılacağının ancak zamanla, pratikle ve ezberle öğrenilebileceği ifade edilmiştir. Bu bağlamda seminerin öğretici yaklaşımı, örneklerle pekiştirme ve alıştırmalarla uygulama üzerine kurulmuştur.

Sonuç

Bu seminer, Arapça’daki kuralsız çoğul yapılarının sistematik bir şekilde öğrenilmesini sağlayarak dilin morfolojik derinliğine dair önemli bir bakış açısı kazandırmıştır. Efʿāl ve Fuʿūl gibi kırık çoğul kalıplarının tanıtımı, katılımcıların yalnızca gramer bilgilerini değil aynı zamanda okuduğunu anlama ve doğru çoğul üretme becerilerini geliştirmeyi amaçlamaktadır. Seminer sonunda, Cemî Teksîr’in ezbere dayalı doğası vurgulanarak bu tür kelimelere maruz kalmanın öğrenmede belirleyici olduğu belirtilmiştir. Böylece öğrenciler, hem kuralsız çoğulların biçimsel kurallarını hem de Arapçanın estetik zenginliğini tanıma fırsatı bulmuştur.

 

Purpose of the Seminar

The purpose of this seminar is to introduce students to one of the most distinctive features of Arabic morphology: the broken plural system (Jam‘ Taksīr). Unlike sound plurals, broken plurals involve non-linear internal modifications to the root structure of the singular noun. The seminar focuses specifically on the two high-frequency plural patterns Ef‘āl (أَفْعَالٌ) and Fu‘ūl (فُعُولٌ), aiming to provide students with structural understanding, recognition skills, and practical usage competence. This foundational knowledge is essential for reading classical texts and for developing a deeper appreciation of the Arabic linguistic system.

Key Themes

1. Definition and Significance of Jam‘ Taksīr

Broken plurals refer to irregular plural forms in which the singular noun undergoes internal change — such as the addition, removal, or substitution of letters and vowel markers. These changes are not formulaic and must generally be learned through exposure and memorization. The seminar highlights how broken plurals contrast with sound plurals, which retain the singular form and add external suffixes.

2. Comparison with Sound Plurals

The session revisits previously covered sound masculine and feminine plurals to underscore the contrast. While sound plurals preserve the root form (e.g., مُعَلِّم → مُعَلِّمُون), broken plurals involve a morphological restructuring that may alter both the pattern and syllabic weight of the word.

3. Ef‘āl Pattern

The Ef‘āl pattern is among the most frequently used templates for broken plurals. It typically adds a glottal stop (hamzah) at the beginning and restructures the internal vowels.
Examples include:

• قَلَمٌ → أَقْلَامٌ (pen → pens)
• نَهْرٌ → أَنْهَارٌ (river → rivers)
• رُوحٌ → أَرْوَاحٌ (soul → souls)

These plurals follow typical grammatical inflection rules and behave syntactically like regular nouns.

4. Fu‘ūl Pattern

This pattern involves the use of wāw (و) as an internal lengthening element and typically appears in nouns with three root letters.
Examples include:

• قَلْبٌ → قُلُوبٌ (heart → hearts)
• عِلْمٌ → عُلُومٌ (knowledge → sciences)
• نَفْسٌ → نُفُوسٌ (soul → souls)

The phonological shift often leads to entirely different word forms, emphasizing the importance of rote familiarity.

5. Necessity of Memorization

The seminar concludes that broken plurals, due to their irregularity, cannot be derived by rules alone. Mastery comes through systematic exposure, pattern recognition, and active memorization. The session includes guided drills to strengthen recall and promote intuitive recognition in textual analysis.

Conclusion

This seminar deepens learners’ understanding of non-linear morphological structures in Arabic, particularly through the analysis of the Ef‘āl and Fu‘ūl plural forms. By studying broken plurals, students not only expand their vocabulary but also acquire the morphological sensitivity required to navigate classical texts and complex syntactic environments. While these forms challenge standard paradigms, they also enrich the expressive power of Arabic and reflect its deep-rooted poetic and semantic diversity.