ARAPÇA I. SEVİYE DERSLERİ 81. SEMİNER ÖZETİ
Seminerin Amacı ve Özeti
Bu dersin temel amacı, Arapçada uzaktaki varlık veya kavramlara işaret etmek için kullanılan işaret isimlerini öğretmek ve bunların yakın işaret isimlerinden (هٰذَا / هٰذِهِ vb.) farklarını ortaya koymaktır.
Bu bağlamda öğrenciler, esmâü’l-işâre li’l-baʿîd olarak adlandırılan uzak işaret isimlerinin biçim, anlam ve kullanımlarını detaylı biçimde incelemiştir.
Ana Temalar
Uzak İşaret İsimlerinin Tanımı ve Kullanım Alanı
Uzakta bulunan kişi, nesne veya kavramlara işaret etmek için kullanılan yapılardır.
Türkçedeki “şu” veya “o” kelimelerine karşılık gelir.
Müfret Müzekker: ذٰلِكَ (zâlike) – “Şu / O (eril)”
Müfret Müennes: تِلْكَ (tilke) – “Şu / O (dişil)”
Yazım ve Telaffuz Kuralları
Zâlike kelimesinde ilk harften sonra elif yazılmaz, yalnızca uzatma işareti (madd) konur.
Okunuşu “zâlike” şeklindedir; “zelike” denmez.
Tilke kelimesinde herhangi bir uzatma işareti bulunmaz.
Kullanım ve Örnekler
Öğrenciler, kelimenin cinsiyetine göre uygun işaret ismini seçmeyi öğrenmiştir
زٰلِكَ نَادِلٌ – “Şu garsondur.”
تِلْكَ تَنُّورَةٌ – “Şu etektir.”
زٰلِكَ بَيْتٌ – “Şu evdir.”
تِلْكَ مِكْنَسَةٌ – “Şu süpürgedir.”
Bu örneklerde görüldüğü üzere, müenneslik alameti taşıyan kelimeler (tâ merbûta ile bitenler) tilke ile, diğerleri zâlike ile eşleştirilir.
Tesniye (İkil) Biçimleri
Eril: ذٰلِكَ
Dişil: تَانِكَ (tânike) veya تَانِكَ (têlike) biçiminde de kullanılır.
Bu biçimler “şu ikisi” veya “o ikisi” anlamına gelir ve hem kelimenin sayısına (ikil) hem de cinsiyetine göre seçilir.
Cemi (Çoğul) Biçimi
Uzakta bulunan çokluk ifade eden varlıklar için kullanılan kelime:
أُولَئِكَ (ulâike) – “Şunlar / Onlar”
Bu kelime hem müzekker hem müennes çoğullar için kullanılır, fakat yalnızca akılli varlıklar (insanlar) için geçerlidir.
Örnek:
أُولَئِكَ طُلَّابٌ – “Onlar öğrencidir.”
أُولَئِكَ مُعَلِّمَاتٌ – “Onlar öğretmenlerdir.”
Alıştırmalar ve Öğrenme Çıktıları
Öğrencilerden, verilen kelimelere uygun işaret ismini seçmeleri istenmiştir.
Örneğin:
حَفِلَتَانِ (iki otobüs) → تَانِكَ
مُهَنْدِسَانِ (iki mühendis) → ذَانِكَ
زَيْنَبُ وَمَرْيَمُ → تَانِكَ
عَلِيٌّ وَوَلِيٌّ → أُولَئِكَ
Bu uygulamalar, öğrencilerin kelime cinsiyetini doğru belirleme, işaret ismini uygun seçme ve uzaklık kavramını bağlam içinde ifade etme becerilerini geliştirmiştir.
Sonuç
Bu ders, öğrencilerin uzak işaret isimleri sistemini biçimsel, fonetik ve anlamsal yönleriyle öğrenmesini sağlamıştır. Ayrıca zâlike–tilke ile ulâike arasındaki farklar açıklanarak, öğrencilerin tekil, ikil ve çoğul biçimlerdeki cinsiyet uyumunu kavraması hedeflenmiştir. Dersin sonunda öğrenciler, yakın (هٰذَا / هٰذِهِ) ve uzak (ذٰلِكَ / تِلْكَ) işaret isimlerini doğru ayırt edebilmiş; Arapça’da mekânsal uzaklık ile dilbilgisel uyum arasındaki bağlantıyı anlamışlardır. Bu ders, bir sonraki konu olan işaret isimlerinin cümle içinde haberle kullanımı (ör. ذٰلِكَ كِتَابٌ) için teorik altyapı oluşturmuştur.
Purpose and Overview
This lesson focuses on the demonstrative pronouns used for distant reference in Arabic, known as asmāʾ al-ishārah lil-baʿīd. These forms correspond to “that/those” in English and serve to indicate objects, persons, or abstract entities that are far from the speaker. Building upon the previous lesson on near demonstratives (hādhā, hādhihi, etc.), this unit introduces the forms, meanings, and syntactic functions of far demonstratives, examining their relationship to gender and number agreement.
Main Grammatical Principles
Definition and Usage
Far demonstratives are used to point to things, people, or ideas that are physically distant from the speaker. They correspond to “that” or “those” in English.
Masculine singular: ذٰلِكَ (dhālika) – “that”
Feminine singular: تِلْكَ (tilka) – “that”
These pronouns introduce or refer to nouns and are often used as subjects (mubtada) in nominal sentences.
Writing and Pronunciation Rules
ذٰلِكَ includes the madd sign (ـٰ) above the first letter (ذ), representing a long ā sound, not an alif.
It is pronounced “dhālika,” not “zālika.”
تِلْكَ is pronounced plainly, without any elongation.
Dual Forms (Tesniyah)
Masculine: ذَانِكَ (dhānika) – “those two (masculine)”
Feminine: تَانِكَ (tānika) – “those two (feminine)”
These forms indicate two distant entities and agree with the gender of the referenced noun.
Plural Form
The plural demonstrative for distant entities is:
أُولَئِكَ (ulāʾika) – “those”
This form is used for both masculine and feminine rational beings (humans) but not for non-rational plurals.
أُولَئِكَ طُلَّابٌ – “Those are students.”
أُولَئِكَ مُعَلِّمَاتٌ – “Those are female teachers.”
Applied Examples
Students practiced the demonstratives in full sentences, focusing on correct gender-number agreement:
ذٰلِكَ بَيْتٌ – “That is a house.”
تِلْكَ سَيَّارَةٌ – “That is a car.”
ذَانِكَ مُهَنْدِسَانِ – “Those two are engineers.”
تَانِكَ بِنْتَانِ – “Those two are girls.”
أُولَئِكَ أَصْدِقَاءُ – “Those are friends.”
Through these exercises, students learned to recognize how spatial distance affects pronoun selection and how morphological patterns vary across gender and number.
Exercises and Learning Outcomes
The practical section required learners to match nouns with their appropriate far demonstratives, ensuring accurate agreement in gender and number:
حَافِلَتَانِ → تَانِكَ (“those two buses”)
مُهَنْدِسَانِ → ذَانِكَ (“those two engineers”)
زَيْنَبُ وَمَرْيَمُ → تَانِكَ (“those two women”)
عَلِيٌّ وَوَلِيٌّ → أُولَئِكَ (“those men”)
This activity strengthened the learners’ understanding of agreement hierarchy, distance distinction, and grammatical gender awareness in Arabic.
Conclusion
By the end of the lesson, students mastered the system of far demonstratives, distinguishing ذٰلِكَ / تِلْكَ (singular), ذَانِكَ / تَانِكَ (dual), and أُولَئِكَ (plural). They learned that demonstrative selection in Arabic depends not only on proximity but also on grammatical agreement in gender and number. This unit thus completed the conceptual framework of Arabic deictic reference, preparing students for the next topic—the syntactic use of demonstratives in nominal sentences (e.g., ذٰلِكَ كِتَابٌ), where meaning and structure converge.