ARAPÇA I. SEVİYE DERSLERİ 82. SEMİNER ÖZETİ
Seminerin Amacı ve Özeti
Bu dersin temel amacı, akılsız çoğul isimlere işaret eden ismi işaretlerin kullanımını öğretmektir. Daha önceki derslerde akılsız çoğulların Arapçada müfret müennes hükmünde oldukları bilgisi üzerine inşa edilen bu derste, yakın ve uzak mesafe işaret isimlerinin bu tür çoğullarla nasıl kullanıldığı detaylandırılmıştır.
Ana Temalar
Akılsız Çoğulların Dilbilgisel Niteliği
Akılsız çoğullar (cem‘ gayr-i ʿâkil) Arapçada müfret müennes gibi davranır. Dolayısıyla bu tür çoğullara yönelik fiiller, haberler ve zamirler müfret müennes biçiminde kullanılır. Aynı ilke işaret isimleri için de geçerlidir.
Yakın İşaret İsmi: هٰذِهِ (Hâzihî)
Yakın konumdaki akılsız çoğul varlıklar için kullanılan işaret ismidir. Normalde “bu” anlamına gelen hâzihî, bu derste “bunlar” anlamını da kazanır.
Örnekler:
هٰذِهِ كُتُبٌ – “Bunlar kitaplar.”
هٰذِهِ بُيُوتٌ – “Bunlar evler.”
هٰذِهِ سَيَّارَاتٌ – “Bunlar arabalar.”
Uzak İşaret İsmi: تِلْكَ (Tilke)
Uzakta bulunan akılsız çoğullar için kullanılır. Normalde “şu/o” anlamına gelen tilke, akılsız çoğullarla birlikte “şunlar / onlar” anlamına gelir.
Örnekler:
تِلْكَ مَجَلَّاتٌ – “Şunlar dergilerdir.”
تِلْكَ طُرُقٌ – “Şunlar yollardır.”
تِلْكَ فَنَاجِينُ – “Şunlar fincanlardır.”
Yakın–Uzak Ayrımı
Öğrencilerden, isimlerin yakın mı uzak mı olduğunu tespit ederek uygun işaret ismini seçmeleri istenmiştir.
Yakın: هٰذِهِ
Uzak: تِلْكَ
Alıştırmalar ve Öğrenme Çıktıları
Uygulamalı bölümde öğrencilerden çeşitli isimlere doğru işaret ismini eklemeleri istenmiştir:
Yakın için: هٰذِهِ الأَدْوِيَةُ – “Bunlar ilaçlardır.”
Uzak için: تِلْكَ الدُّوَلُ – “Şunlar devletlerdir.”
هٰذِهِ الْمُدُنُ – “Bunlar şehirlerdir.”
تِلْكَ الْحُدُودُ – “Şunlar sınırlardır.”
Ayrıca kelimenin tekil–çoğul ve akılsız–akıllı olma durumuna göre hâzihî veya tilke seçiminin değiştiği vurgulanmıştır.
Sonuç
Bu ders, öğrencilerin Arapçada akılsız çoğullara yönelik işaret isimlerini doğru biçimde kullanma becerisini geliştirmiştir. Öğrenciler, hâzihî’nin artık yalnızca “bu” değil, bağlama göre “bunlar” anlamına da gelebileceğini, tilke’nin ise “şu/o” dışında “şunlar/onlar” anlamını da taşıyabileceğini öğrenmiştir. Sonuç olarak ders, gayr-i akil cemilerin müfret müennes hükmünde oluşu kuralının, işaret isimlerine nasıl yansıdığını göstermiş ve bu kavramsal bağı dilbilgisel olarak pekiştirmiştir. Bu ders, bir sonraki konuda işaret isimlerinin cümle içindeki işlevleri ve haberle ilişkisi ele alınmadan önceki son temel aşamayı oluşturmuştur.
Purpose and Overview
This lesson focuses on the demonstrative pronouns (asmāʾ al-ishārah) used for non-rational plural nouns (jamʿ ghayr ʿāqil) in Arabic, addressing both near and far references. It builds upon the foundational rule that non-rational plurals are grammatically treated as singular feminine nouns. Accordingly, when referring to such nouns, the demonstrative pronoun must also appear in the singular feminine form, regardless of the plural meaning. The objective of the lesson is to help learners correctly apply this grammatical principle when choosing between hādhihi (near) and tilka (far) in nominal sentences.
Main Grammatical Principles
Grammatical Nature of Non-Rational Plurals
In Arabic, non-rational plurals—referring to inanimate objects, animals, or abstract concepts—are syntactically treated as singular feminine. Therefore, verbs, adjectives, and demonstratives linked to such plurals must agree in the singular feminine form.
Near Demonstrative: هٰذِهِ (hādhihi)
Although hādhihi literally means “this (feminine),” it is used to mean “these” when referring to non-rational plurals that are close to the speaker.
Examples:
هٰذِهِ كُتُبٌ – “These are books.”
هٰذِهِ بُيُوتٌ – “These are houses.”
هٰذِهِ سَيَّارَاتٌ – “These are cars.”
Far Demonstrative: تِلْكَ (tilka)
Tilka normally means “that (feminine),” but with non-rational plurals it conveys “those.”
Examples:
تِلْكَ مَجَلَّاتٌ – “Those are magazines.”
تِلْكَ طُرُقٌ – “Those are roads.”
تِلْكَ فَنَاجِينُ – “Those are cups.”
Near–Far Distinction
Students learned to select the appropriate demonstrative based on spatial reference:
Near: هٰذِهِ → “these”
Far: تِلْكَ → “those”
Applied Practice and Learning Outcomes
Students completed exercises pairing non-rational plural nouns with their proper demonstratives.
Examples included:
هٰذِهِ الأَدْوِيَةُ – “These are medicines.”
تِلْكَ الدُّوَلُ – “Those are countries.”
هٰذِهِ الْمُدُنُ – “These are cities.”
تِلْكَ الْحُدُودُ – “Those are borders.”
Through these activities, students strengthened their ability to identify the grammatical gender of a noun, distinguish near vs. far reference, and apply the singular feminine demonstrative form correctly.
Conclusion
By the end of the lesson, students mastered the use of hādhihi and tilka with non-rational plural nouns. They recognized that while such nouns are plural in meaning, they require singular feminine agreement in Arabic grammar. This understanding bridges the conceptual gap between semantic plurality and grammatical singularity, reinforcing one of the key principles of Arabic syntax. The lesson thus completed the learners’ grasp of demonstrative systems and prepared them for the next topic—the syntactic and semantic functions of demonstratives within full nominal sentences (e.g., ذٰلِكَ كِتَابٌ).