ARAPÇA I. SEVİYE DERSLERİ 83. SEMİNER ÖZETİ

 

Seminerin Amacı ve Özeti

Bu dersin amacı, Arapçada müfret isim işaretlerin (demonstratif zamirlerin) isim cümlelerinde mübteda olarak kullanımını öğretmektir. Ders, hem yakın (هٰذَا, هٰذِهِ) hem de uzak (ذٰلِكَ, تِلْكَ) işaret isimlerinin cümle içindeki görevlerini, müzekker–müennes uyumunu ve irab özelliklerini ayrıntılı biçimde ele almaktadır. Daha önceki derslerde işaret isimlerinin genel yapısı tanıtılmışken, bu derste özel olarak tekil düzeyde (müfret) kullanımları üzerinde durulmuştur.

 

Ana Temalar

 

İsm-i İşaretlerin Tanımı ve Ayrımı

Arapçada isim işaretler ikiye ayrılır:

Yakın için kullanılanlar: هٰذَا (müzekker), هٰذِهِ (müennes)

Uzak için kullanılanlar: ذٰلِكَ (müzekker), تِلْكَ (müennes)

Bu kelimeler cümlenin başında yer alarak mübteda görevini üstlenir. Fiil almazlar ve mebnî oldukları için harekeleri değişmez; yalnızca mahallen irap alırlar.

 

Yakın İşaret İsimleri (هٰذَا – هٰذِهِ)

هٰذَا → “bu” anlamında, müzekker varlıklar için.

Örnekler: هٰذَا كِتَابٌ (Bu bir kitaptır.), هٰذَا خَالِدٌ (Bu Halid’dir.)

هٰذِهِ → “bu” anlamında, müennes varlıklar için.

Örnekler: هٰذِهِ مَجَلَّةٌ (Bu bir dergidir.), هٰذِهِ سَيَّارَةٌ (Bu bir arabadır.)

Bu yapıların her biri birer isim cümlesidir. Mübteda (هٰذَا / هٰذِهِ) mahallen merfu, haber ise lafzen merfudur.

 

Uzak İşaret İsimleri (ذٰلِكَ – تِلْكَ)

ذٰلِكَ → “şu” veya “o” anlamında, müzekker isimlerle kullanılır.

Örnek: ذٰلِكَ طَبِيبٌ – “Şu (erkek) doktordur.”

تِلْكَ → “şu” veya “o” anlamında, müennes isimlerle kullanılır.

Örnek: تِلْكَ نَجْمَةٌ – “Şu bir yıldızdır.”

Tıpkı yakın işaretlerde olduğu gibi, bu kelimeler de mübteda konumundadır ve mebnî olduklarından mahallen merfudurlar.

 

Müzekker–Müennes Uyumuna Dair Uygulamalar

Ders boyunca öğrencilerden, isimlerin cinsiyetine göre uygun işaret ismini seçmeleri istenmiştir.

Müzekker → هٰذَا / ذٰلِكَ

Müennes → هٰذِهِ / تِلْكَ

Bu bağlamda هٰذَا كِتَابٌ, هٰذِهِ سَيَّارَةٌ, ذٰلِكَ طَبِيبٌ, تِلْكَ نَجْمَةٌ gibi örnekler üzerinde durulmuştur.

 

Alıştırmalar ve Öğrenme Çıktıları

Dersin alıştırma kısmında öğrenciler, Türkçe cümleleri Arapçaya çevirerek uygun işaret ismini seçmeyi uygulamışlardır:

Bu güzeldir → هٰذَا جَمِيلٌ / هٰذِهِ جَمِيلَةٌ

Şu yasaktır → ذٰلِكَ مَمْنُوعٌ / تِلْكَ مَمْنُوعَةٌ

Bu ağırdır → هٰذِهِ ثَقِيلَةٌ

Şu geniştir → تِلْكَ وَاسِعَةٌ

Ayrıca öğrenciler, renkler (أَحْمَر / حَمْرَاء), sıfatlar (كَثِير / كَثِيرَة), ve isimlerin türleri üzerinden mübteda-haber uyumunu pekiştirmiştir.

 

Sonuç

Bu ders, öğrencilerin isim cümlelerinde işaret isimlerinin mübteda olarak kullanımını kavramalarını sağlamıştır. Öğrenciler, هٰذَا–هٰذِهِ ve ذٰلِكَ–تِلْكَ yapılarının cinsiyet ve mesafe açısından nasıl seçildiğini, bu kelimelerin mebnî olduklarını ve mahallen merfu sayıldıklarını öğrenmiştir. Sonuç olarak, bu ders, Arapça’da işaret zamirlerinin morfolojik yapısı ile cinsiyet ve irap ilişkisi arasındaki bağı sistematik biçimde göstermiştir. Bu konu, bir sonraki derste ele alınacak olan işaret isimlerinin haberle ve sıfatlarla olan genişletilmiş kullanımları için temel hazırlamıştır.

 

 

Purpose and Overview

This lesson aims to teach the use of singular demonstrative pronouns (asmāʾ al-ishārah al-mufradah) as the subject (mubtada) in Arabic nominal sentences (jumlah ismiyyah). It focuses on both near demonstratives (hādhā, hādhihi) and far demonstratives (dhālika, tilka), analyzing how they agree with the gender (masculine/feminine) of the noun and how they function syntactically within the sentence. While earlier lessons explored the general structure of demonstratives, this session narrows the focus to their singular forms, which constitute the foundation for understanding dual and plural demonstrative constructions.

 

Main Grammatical Principles

 

Definition and Classification of Demonstratives

Arabic demonstratives are divided according to proximity and gender:

Near demonstratives: هٰذَا (hādhā) for masculine, هٰذِهِ (hādhihi) for feminine.

Far demonstratives: ذٰلِكَ (dhālika) for masculine, تِلْكَ (tilka) for feminine.

These pronouns act as subjects (mubtada) at the beginning of nominal sentences. They are indeclinable (mabnī) and take their grammatical case by position (maḥallan), not by vowel ending.

 

Near Demonstratives (هٰذَا / هٰذِهِ)

هٰذَا – “this” for masculine nouns.

Examples: هٰذَا كِتَابٌ (“This is a book.”), هٰذَا خَالِدٌ (“This is Khalid.”)

هٰذِهِ – “this” for feminine nouns.

Examples: هٰذِهِ سَيَّارَةٌ (“This is a car.”), هٰذِهِ مَجَلَّةٌ (“This is a magazine.”)

In both, the demonstrative serves as mubtada (subject) and the following noun or adjective as khabar (predicate).

 

Far Demonstratives (ذٰلِكَ / تِلْكَ)

ذٰلِكَ – “that” (masculine). Example: ذٰلِكَ طَبِيبٌ – “That (man) is a doctor.”

تِلْكَ – “that” (feminine). Example: تِلْكَ نَجْمَةٌ – “That is a star.”

These forms follow the same syntactic rule: they are mabnī and therefore remain unchanged in form but function nominatively (mahallan marfūʿ).

 

Gender Agreement Practice

Students practiced selecting demonstratives according to the noun’s grammatical gender:

Masculine → هٰذَا / ذٰلِكَ

Feminine → هٰذِهِ / تِلْكَ

Example comparisons: هٰذَا كِتَابٌ vs. هٰذِهِ سَيَّارَةٌ; ذٰلِكَ طَبِيبٌ vs. تِلْكَ نَجْمَةٌ.

 

Exercises and Learning Outcomes

In practical exercises, students translated Turkish sentences into Arabic, ensuring gender and proximity agreement:

“This is beautiful.” → هٰذَا جَمِيلٌ / هٰذِهِ جَمِيلَةٌ

“That is forbidden.” → ذٰلِكَ مَمْنُوعٌ / تِلْكَ مَمْنُوعَةٌ

“This is heavy.” → هٰذِهِ ثَقِيلَةٌ

“That is wide.” → تِلْكَ وَاسِعَةٌ

These exercises strengthened understanding of mubtada–khabar agreement and reinforced how demonstratives express both gender and distance distinctions.

 

Conclusion

By the end of the lesson, students mastered how singular demonstrative pronouns function as subjects in nominal sentences. They learned that hādhā, hādhihi, dhālika, and tilka are indeclinable and that their grammatical role is determined by syntactic position, not by inflection. The lesson clarified how gender, proximity, and syntactic position interact in Arabic demonstrative structures and prepared learners for the next stage—exploring demonstratives combined with predicates and adjectives in extended sentence constructions.