ARAPÇA I. SEVİYE DERSLERİ 84. SEMİNER ÖZETİ

 

Seminerin Amacı ve Özeti

Bu dersin temel amacı, Arapçada tesniye (ikillik) hâlindeki işaret isimlerinin (ism-i işaret), isim cümlelerinde mübteda konumunda nasıl kullanıldığını öğretmektir. Ders, hem yakın (هَذَانِ – هَاتَانِ) hem de uzak (ذَانِكَ – تَانِكَ) işaret isimlerini inceleyerek, bunların müzekker–müennes uyumu, irab durumları, ve cümle içindeki işlevlerini kapsamlı biçimde ele almıştır. Önceki derslerde müfret işaret isimleri ele alınmış; bu derste ise aynı sistemin tesniye biçimlerine genişletilmesi amaçlanmıştır.

 

Ana Temalar

 

Tesniye İsm-i İşaretlerin Tanımı ve Türleri

Arapçada tesniye işaret isimleri “bu ikisi” veya “şu ikisi” anlamına gelir.

 

Yakın için:

هَذَانِ → müzekker, “bu ikisi”

هَاتَانِ → müennes, “bu ikisi”

Uzak için:

ذَانِكَ → müzekker, “şu ikisi”

تَانِكَ → müennes, “şu ikisi”

Bu kelimeler, cümlenin başında mübteda olarak yer alır ve haberi sayıca ve cinsiyetçe kendilerine uydurur.

 

İrab Özellikleri

Müfret işaret isimleri mebnî (değişmeyen) iken, tesniye biçimleri mu‘rabtır.

Merfu durumda: elif ile (-انِ)

Mansub ve mecrur durumda: yâ ile (-يْنِ)

Bu nedenle هَذَانِ merfu hâlde “bu ikisi”, هَذَيْنِ mansup/mecrur hâlde “bu ikisini / bu ikisinde” anlamına gelir.

 

Mübteda ve Haber Uyumu

Tesniye mübteda, daima tesniye haber ister.

Örnekler:

هَذَانِ كِتَابَانِ → “Bu ikisi kitaptır.”

هَاتَانِ مَجَلَّتَانِ → “Bu ikisi dergidir.”

ذَانِكَ طَبِيبَانِ → “Şu ikisi doktordur.”

تَانِكَ نَجْمَتَانِ → “Şu ikisi yıldızdır.”

 

Yakın ve Uzak Kullanımın Anlam Farkı

Yakın işaretler (هَذَانِ, هَاتَانِ) konuşmacıya yakın iki varlığı,

uzak işaretler (ذَانِكَ, تَانِكَ) ise daha uzakta bulunan iki varlığı gösterir.

 

Alıştırmalar ve Uygulamalar

Öğrenciler, cinsiyet ve sayı uyumuna dikkat ederek Türkçe cümleleri Arapçaya çevirmiştir.

Örnekler:

هَذَانِ مُهَنْدِسَانِ → “Bu ikisi mühendistir.”

هَاتَانِ طَبِيبَتَانِ → “Bu iki kişi kadın doktordur.”

ذَانِكَ عَلِمَانِ → “O ikisi bilgilidir.”

تَانِكَ صَدِيقَتَانِ → “O ikisi arkadaştır.”

Bu çalışmalarla öğrenciler, mübteda-haber uyumunu, elifli merfu hâl işaretini ve yakın/uzak ayrımını pekiştirmiştir.

 

Sonuç

Bu ders, öğrencilerin tesniye işaret isimlerinin morfolojik yapısını ve sentaktik görevini derinlemesine kavramalarını sağlamıştır. Katılımcılar, هَذَانِ–هَاتَانِ ve ذَانِكَ–تَانِكَ biçimlerinin irab farklılıklarını, haberle olan uyum kurallarını ve cinsiyet–mesafe ilişkisini sistematik biçimde öğrenmiştir. Sonuç olarak ders, Arapçada ikillik yapısının işaret isimleriyle ifadesini açıklığa kavuşturarak bir sonraki derste ele alınacak olan tesniye isimlerin haber ve sıfatla birlikte kullanımına geçiş hazırlığı yapmıştır.

 

 

Purpose and Overview

This lesson focuses on the use of dual demonstrative pronouns (asmāʾ al-ishārah al-tathniyah) in Arabic when functioning as the subject (mubtada) in nominal sentences. It examines both near demonstratives (hādhāni, hātāni) and far demonstratives (dhānika, tānika), analyzing how they reflect gender (masculine/feminine), number (dual), and case endings. While previous lessons covered singular demonstratives, this lesson expands that knowledge to include the dual forms, which are unique to Arabic and convey “these two” or “those two.”

 

Main Grammatical Principles

 

Definition and Classification of Dual Demonstratives

Dual demonstratives are used to point to two entities, whether near or far from the speaker:

Near demonstratives:

هَذَانِ (hādhāni) – masculine, “these two”

هَاتَانِ (hātāni) – feminine, “these two”

 

Far demonstratives:

ذَانِكَ (dhānika) – masculine, “those two”

تَانِكَ (tānika) – feminine, “those two”

These forms serve as mubtada in nominal sentences and require a dual predicate (khabar) for grammatical agreement.

 

Case and Inflection (ʾIʿrāb)

Unlike singular demonstratives, which are indeclinable (mabnī), dual demonstratives are declinable (muʿrab).

Nominative (marfūʿ): ends with -āni (ـانِ)

Accusative/Genitive (manṣūb/majrūr): ends with -ayni (ـيْنِ)

Example:

رَأَيْتُ هَذَيْنِ الرَّجُلَيْنِ – “I saw these two men.”

هَذَانِ طَالِبَانِ – “These two are students.”

 

Gender and Proximity Agreement

Masculine → هَذَانِ / ذَانِكَ

Feminine → هَاتَانِ / تَانِكَ

Hādhāni and hātāni are used for near entities; dhānika and tānika for distant ones.

 

Syntactic Role as Mubtada

The dual demonstrative pronoun occupies the subject position and agrees with its predicate in both number and gender:

هَذَانِ كِتَابَانِ – “These two are books.”

هَاتَانِ مَجَلَّتَانِ – “These two are magazines.”

ذَانِكَ طَبِيبَانِ – “Those two are doctors.”

تَانِكَ نَجْمَتَانِ – “Those two are stars.”

 

Applied Practice and Learning Outcomes

In exercises, students translated Turkish sentences into Arabic, ensuring proper agreement of gender, number, and proximity:

هَذَانِ مُهَنْدِسَانِ – “These two are engineers.”

هَاتَانِ طَبِيبَتَانِ – “These two are female doctors.”

ذَانِكَ عَلِمَانِ – “Those two are scholars.”

تَانِكَ صَدِيقَتَانِ – “Those two are friends.”

Through these tasks, learners developed accuracy in identifying dual morphology, understanding case markers, and differentiating between near and far demonstratives.

 

Conclusion

By the end of the lesson, students gained a comprehensive understanding of dual demonstrative structures in Arabic. They learned to distinguish between hādhāni–hātāni and dhānika–tānika forms, recognize their case variations, and apply them accurately in nominal sentences. This lesson provided an essential bridge between singular and plural demonstrative usage, establishing the grammatical foundation for the next unit, which explores dual demonstratives combined with adjectives and predicates in more complex sentence structures.