EKREM DEMİRLİ, FUSÛSU’L-HİKEM OKUMALARI 52. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı ve İçeriği

52. seminerde Ekrem Demirli, “himmet” ve “tasarruf” kavramları üzerinden insanın Tanrı karşısındaki konumunu ve bu konumun iktidar, güç ve vekillik gibi kavramlarla ilişkisini tartışır. Bu bağlamda dindeki “halife” anlayışını Tanrı’nın isimleriyle ahlâklanma süreci içinde yorumlayarak insanın dini hayattaki temsil rolünü ve bu temsilin metafizik sınırlarını yeniden sorgular. Seminer, ahlâk ve iktidar ilişkisini tasavvufun temel kavramları çerçevesinde yeniden düşünmeyi amaçlar.

Ana Temalar ve Başlıklar

1. Himmet ve Tasarrufun Anlamı

İnsan, dini hayat içinde Tanrı’nın isimlerinden aldığı bir kuvvetle etkide bulunma, yani tasarrufta bulunma yeteneği arar. Bu arayış, “muktedir olma” arzusuyla birleşir. Ancak tasavvuf, bu arzunun ahlâkî sınavlarla şekillendiğini ve gerçek tasarrufun Tanrı’nın iradesine teslimiyetle mümkün olduğunu savunur.

2. Halifelik ve İktidar İlişkisi

“Halife” kavramı, sadece yeryüzü yönetimi değil; aynı zamanda Tanrı’nın isimlerine uygun hareket etme sorumluluğudur. İnsan, ilahi isimlerle ahlâklanmak isterken iktidar arzusuna kapılabilir. Tasavvuf, bu arzunun sınırlandırılması gerektiğini ve hilafetin bir tür “temsili güç” olduğunu belirtir.

3. İlahi İsimlerle Ahlâklanmada Tehlike

İnsanın ilahi isimlerle ahlâklanması, onun Tanrı gibi “güçlü” olma arzusunu tetikleyebilir. Bu ise, tasavvufi anlamda bir sapmaya neden olabilir. Bu nedenle sufiler, güçten nasiplenme arzusunu terbiye ederek isimlerin özüne yönelmeyi öğütler.

4. Ahlakın Sınavı ve Vekillik

Ahlak, güce sahipken sergilenen davranışla ortaya çıkar. Bu bağlamda insanın sınavı, güce sahip olmasına rağmen Tanrı adına o gücü kullanmaması; yani kendi egosunu aradan çıkararak “vekil” gibi davranmasıdır.

Sonuç

Bu seminerde tasavvufun güç, ahlâk ve temsil sorunsalı metafizik bağlamda yeniden ele alınır. İnsanın Tanrı adına yeryüzünde tasarrufta bulunma arzusu, hem bir imkân hem de bir tehlike olarak değerlendirilir. Tasavvuf, bu ikilemi insanın kendi sınırlarını bilmesi ve ilahi iradeye teslim olması yoluyla çözmeye çalışır.

Purpose and Content of the Seminar

In this seminar, Ekrem Demirli explores the concepts of himma (spiritual resolve) and taṣarruf (spiritual influence) to reconsider the human being’s metaphysical position before God—particularly in relation to power, agency, and vicegerency. The discussion aims to reframe the Qur’anic concept of khalīfa (vicegerent) not merely as earthly rule, but as a metaphysical responsibility to reflect divine names through moral transformation. The seminar critically engages with the tension between ethics and power within a Sufi metaphysical framework.

Main Themes and Topics

1. The Meaning of Himma and Taṣarruf

Within the spiritual path, the human being seeks a form of influence (taṣarruf) derived from the divine names. This aspiration often manifests as a desire for empowerment. However, Sufism teaches that true taṣarruf is only possible through moral discipline and surrender to divine will, rather than self-assertion.

2. Vicegerency and the Problem of Power

The role of khalīfa is not merely political rule, but the responsibility to act in accordance with divine names. While aiming to embody these names, the seeker may be tempted by the desire for dominance. Sufism frames this role as a symbolic or representative authority (niyāba), emphasizing restraint rather than sovereignty.

3. The Danger of Appropriating Divine Attributes

While the aspiration to be adorned with divine names (such as al-Qadīr – the Powerful) is central to Sufi ethics, it can also lead to egotistical deviation. Sufis thus advocate internal purification, directing the seeker to reflect the essence of the names without assuming their worldly power.

4. The Trial of Ethics and the Role of Deputyship

True moral character is tested not in weakness, but in strength. The ethical challenge lies in possessing power yet refraining from using it for personal assertion. Instead, the Sufi ideal is to act as God’s agent (wakīl), removing one’s ego and channeling divine will without claiming authorship.

Conclusion

This seminar rethinks the intersection of power, ethics, and divine representation through the lens of Sufi metaphysics. The desire to act on God’s behalf in the world (taṣarruf) is seen as both a potential and a peril. For Ibn al-ʿArabī, this dilemma is resolved not by rejecting power, but by knowing one’s limits and aligning completely with divine intention. In this framework, ethical behavior becomes a form of sacred restraint.