EKREM DEMİRLİ, FUSÛSU’L-HİKEM OKUMALARI 57. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı ve İçeriği

Bu seminer, Fusûsu’l-Hikem’deki “Süleyman Fıslı” üzerinden İbnü’l-Arabî’nin peygamberlik, vahiy ve tevhid kavramlarını nasıl ele aldığını tartışmaktadır. Ekrem Demirli, Süleyman kıssasında geçen Besmele ayeti çerçevesinde, ilahi bilginin peygamber aracılığıyla nasıl dile geldiğini ve bunun tevhid anlayışını nasıl şekillendirdiğini analiz etmektedir. Seminerin amacı, Allah–peygamber ilişkisi bağlamında dinî bilginin mahiyetini, tevhid ile irtibatını ve bu bilginin epistemolojik statüsünü ortaya koymaktır.

Ana Temalar ve Başlıklar

1. Besmele’nin Vahiydeki Yeri ve Tevhid Yorumu

Süleyman’ın Belkıs’a gönderdiği mektupta geçen “Bismillâhirrahmânirrahîm” ifadesi, sadece bir başlangıç cümlesi değil, mesajın içeriği olarak yorumlanmaktadır. Bu, Besmele’yi tevhid bildirimi haline getirerek bir tür “kelime-i tevhid” olarak konumlandırır.

2. Peygamber–Allah İlişkisi ve Bilginin Kaynağı

İbnü’l-Arabî’ye göre Allah bilgisi doğuştandır ve insanın yapısal bir parçasıdır. Bu sebeple Allah’ın varlığı sonradan kabul edilmez; dindarlık, Allah’ın zaten kabul edilmiş varlığını peygamber aracılığıyla ikrar etmektir. Böylece, nübüvvet Allah bilgisine aracı değil, o bilgiyi şekillendiren bir rehberliktir.

3. İbnü’l-Arabî’nin Ateizm Eleştirisi

İbnü’l-Arabî’ye göre ateizm geçici bir inkârdır ve hakikatte mümkün değildir. Zira insanın fıtratı tevhid üzere yaratılmıştır. Bu nedenle teist olduğunu bilmeyen kişi bile Tanrı’nın varlığına mazhar bir bilinç içindedir.

4. Peygamberlik ve Epistemolojik Öncelik

Dinde Allah’tan sonra peygamberin zikredilmesi gelenektir; ancak dinî bilginin yapısında bu sıralama tersine çevrilmiş gibi görünür. Peygamber Allah’ı tanıtan olduğu için bilgi epistemolojik olarak ondan başlar. Bu durum ise dini epistemolojide peygamberin merkezi rolünü vurgular.

Sonuç

Bu seminer, Süleyman Fıslı’ndan yola çıkarak İbnü’l-Arabî’nin din, peygamberlik ve bilgi anlayışını bütüncül bir şekilde yorumlar. Dindarlığın Tanrı bilgisine ulaşma değil, onu onaylama süreci olduğunu ileri sürerek, tevhid düşüncesinin kelime ve anlam düzeyindeki derinliğini açığa çıkarır.

Purpose and Content of the Seminar

This seminar examines Ibn al-ʿArabī’s treatment of prophethood, revelation, and divine unity (tawḥīd) through the chapter on Solomon in Fuṣūṣ al-Ḥikam. Focusing on the use of the Basmala in Solomon’s letter to the Queen of Sheba, Ekrem Demirli explores how divine knowledge is expressed through prophetic language and how this shapes the metaphysical structure of tawḥīd. The seminar aims to clarify the epistemological status of religious knowledge and its relationship to prophecy and divine speech.

Main Themes and Topics

1. The Basmala as Revelation and Declaration of Tawḥīd

The phrase “In the name of God, the Most Gracious, the Most Merciful” in Solomon’s letter is interpreted not merely as an opening formula but as the content of the message itself. It functions as a declarative statement of tawḥīd, equivalent to a confession of divine unity.

2. The Prophet–God Relationship and the Source of Knowledge

According to Ibn al-ʿArabī, knowledge of God is innate—part of the human ontological structure. Therefore, religious faith is not about discovering God but affirming an already existing awareness through the guidance of prophets. Prophets do not introduce God to humanity; they organize and articulate what is already inwardly known.

3. Ibn al-ʿArabī’s Critique of Atheism

Ibn al-ʿArabī contends that atheism is a temporary and illusory denial, not an actual metaphysical possibility. Since the human soul is created upon the natural disposition of tawḥīd, even the atheist unknowingly lives within a structure of divine awareness.

4. The Epistemological Primacy of Prophethood

Although tradition dictates mentioning God before the Prophet, Ibn al-ʿArabī notes that epistemologically, the Prophet comes first—since he is the one who introduces God in human consciousness. This inversion emphasizes the Prophet’s centrality in structuring religious knowledge.

Conclusion

Drawing from the chapter on Solomon, this seminar articulates a comprehensive view of religion, prophecy, and knowledge in Ibn al-ʿArabī’s metaphysics. It suggests that religiosity is not a search for God but an affirmation of God’s already-embedded presence. Through language, symbols, and prophetic mediation, tawḥīd is not only spoken but ontologically realized.