EKREM DEMİRLİ, FUSÛSU’L-HİKEM OKUMALARI 63. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı ve İçeriği

Bu seminer, İbnü’l-Arabî’nin Eyüp Faslı üzerinden “hikmet-i gaybiyye”yi, yani eşyanın ve varlığın görünmeyen hakikatlerini anlama arzusunu konu edinir. Ekrem Demirli, Hz. Eyyûb’un kıssasını sadece sabır örneği olarak değil, Tanrı’nın insanla ilişkisinde yaşanan uzaklık–yakınlık, dert–cevap ve kozmik bilgi arayışı gibi metafizik sorunlar çerçevesinde yorumlar. Ayrıca İbnü’l-Arabî’nin “su”, “hayat”, “birlik”, “ferdiyet” ve “cihetsizlik” kavramları üzerinden özgün varlık anlayışı derinleştirilir.

Ana Temalar ve Başlıklar

  1. Eyüp’ün Derdi: Hastalık mı Uzaklık mı?

Seminer, Eyüp’ün hastalığı üzerinden Tanrı’yla yaşadığı mesafenin ne anlama geldiğini sorgular. Cevap olarak verilen su, İbnü’l-Arabî’de bilgiye ve vuslata (kavuşma) işaret eder. Eyüp kıssası bu yönüyle, insanın Tanrı’yla olan metafizik yakınlık arayışının sembolüdür.

  1. Her Şeyin Hayatı ve Aklı: Su Merkezli Kozmoloji

İbnü’l-Arabî’ye göre her şey sudan yaratılmıştır ve her şey canlıdır. Canlılık, sadece biyolojik değil, aynı zamanda bilgi ve akıl taşıma anlamına gelir. Her şeyin bireysel bir şahsiyeti ve ferdiyeti vardır. Bu yaklaşım, tasavvufta animistik değil, ontolojik bir canlılık anlayışı sunar.

  1. Birlik ve Ferdiyet: Tanrı’nın Ayeti Olarak Varlık

İbnü’l-Arabî, “her şeyde bir ayet vardır, o da O’nun birliğini gösterir” fikrini yorumlarken, eşyanın birliği kavramını Tanrı’nın birliğine delil olarak sunar. Vahdet, eşyanın kendisinden zuhur eder. Bu da ontolojik bireyliğe dayalı bir vahdet-i vücûd anlayışıdır.

  1. Mekân, Yön ve Tanrı’nın Cihetsizliği

Yönler (sağ, sol, üst, alt) insanla ortaya çıkar. Tanrı’ya belirli bir yön isnadı yapılamaz. Hadislerde geçen “ip sarkıtılsa Allah’ın üzerine düşerdi” gibi ifadeler, Tanrı’nın yönsüzlüğüne işaret eder. Bu, pagan yönelimli Tanrı tasavvurlarının eleştirisidir.

  1. İrade, Meyil ve Teceddüt: Tanrısal Fiil ve Değişim

İbnü’l-Arabî’ye göre oluş, doğadaki sapma (meyil, kokuşma) ile gerçekleşir. Bu meyil, Tanrı’daki iradeye karşılık gelir. Ancak bu irade “iradesiz irade” gibidir; tam anlamıyla ne filozofların zâtî iktizâsı ne de kelamcıların kudret ve ihtiyarına indirgenebilir.

Sonuç

Bu seminer, Eyüp kıssası aracılığıyla Tanrı–insan ilişkisini mekân, yön, birlik, ferdiyet ve irade gibi derin metafizik kavramlar eşliğinde yeniden kurar. İbnü’l-Arabî’nin cihetsiz, zamansız, mekansız ve değişken Tanrı tasavvuru, klasik tasavvufun sabır ve tevekkül temelli dindarlığını aşarak bir hakikat arayışına dönüşür.

 

Purpose and Content of the Seminar

This seminar explores the concept of ḥikmat al-ghaybiyya (the wisdom of the unseen) through the chapter on Ayyūb (Job) in Ibn al-ʿArabī’s Fuṣūṣ al-Ḥikam. Ekrem Demirli shifts the focus from the conventional moral reading of Ayyūb’s story as one of patience to a metaphysical investigation of divine distance, proximity, affliction, and knowledge. The seminar also elaborates on Ibn al-ʿArabī’s views on water, life, unity, individuation, and the directionless nature of the divine.

Main Themes and Topics

  1. Ayyūb’s Affliction: Illness or Distance from God?

Ibn al-ʿArabī interprets Ayyūb’s suffering not as physical illness but as the pain of existential distance from God. The water given to Ayyūb signifies divine knowledge and union, framing the narrative as a symbol of the soul’s yearning for nearness to the divine.

  1. Water-Based Cosmology and Universal Life

All things are created from water, which for Ibn al-ʿArabī signifies life, intellect, and consciousness. Everything possesses its own individuality and intelligence—not in an animistic sense, but as an ontological structure of personhood within being.

  1. Unity and Individuation: Creation as Divine Sign

The seminar unpacks the idea that each thing in existence is a sign (āya) of God’s unity. Divine oneness is revealed through the multiplicity of beings, establishing a metaphysics of wahdat al-wujūd (unity of being) grounded in ontological individuation.

  1. Space, Direction, and God’s Directionlessness

All directions (up, down, right, left) are human constructs. God cannot be assigned a direction. Even hadiths that seem spatial, such as “If you drop a rope, it would fall upon God,” are interpreted by Ibn al-ʿArabī as affirmations of divine directionlessness—contrasting with pagan conceptions of a spatial deity.

  1. Will, Inclination, and Continuous Becoming

Ibn al-ʿArabī explains creation as arising from deviation and transformation—symbolized in nature by corruption or inclination (mayl). This correlates with divine will, which is neither the necessary causality of philosophers nor the deliberate choice of theologians, but a dynamic and non-essentialized form of divine activity.

Conclusion

Through the figure of Ayyūb, this seminar reinterprets human suffering as a metaphysical longing for the divine. Ibn al-ʿArabī’s God is beyond space, time, and fixed causality, inviting the seeker to move beyond passive patience toward a dynamic quest for truth. Divine action, individuation, and wisdom are revealed not through fixed laws but through unfolding relations within the unseen.