EKREM DEMİRLİ, FUSÛSU’L-HİKEM OKUMALARI 65. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı ve İçeriği

Bu seminer, İbnü’l-Arabî’nin 22. fasıl olan İlyas Fıslı bağlamında bilgi, akıl, tenzih, teşbih ve nübüvvet kavramlarını tartışır. Demirli, Hz. İlyas’ın aslında Hz. İdris olduğuna dair İbnü’l-Arabî’nin yorumundan hareketle, nübüvvetin metafizik boyutu, diriliğin anlamı ve peygamberlerin şeriat ile ilişkisini tartışır. Reenkarnasyon, tenasüh ve felsefi akıl gibi kavramlar bağlamında tasavvuf düşüncesindeki metafizik düzlem yeniden yapılandırılır.

Ana Temalar ve Başlıklar

  1. İbnü’l-Arabî’ye Göre Hayatta Olan Peygamberler

İbnü’l-Arabî, dört peygamberin ölmediğini ve bugün de hayatta olduklarını ileri sürer: Hızır, İlyas (yani İdris), Hz. İsa ve bir diğeri. Bu düşünce, Hz. İsa’nın ölümsüzlüğü fikrinin tasavvufi bir karşılığı olarak yorumlanır.

  1. Nübüvvetin Evrenselliği ve Hz. Peygamber’e Bağlılık

İbnü’l-Arabî’ye göre bu peygamberler, Hz. Muhammed’in risaletinden sonra onun şeriatına bağlanmışlardır. Bu yaklaşım, İslam’ın önceki dinleri neshettiği fikrini destekler ve Hz. Muhammed’in “hâtemü’n-nebiyîn” oluşunu hem son peygamber hem en üstün peygamber olarak yorumlar.

  1. Reenkarnasyonun Reddedilmesi

İbnü’l-Arabî’nin görüşünde, bir peygamberin tekrar yeryüzüne gelişi beden değişimi veya tenasüh anlamına gelmez. Bu tür yorumlar Hint ve İran etkisindeki düşüncelerden ayrışmak amacıyla dışlanır.

  1. Akıl, Şehvet ve İdris’in Metafiziği

İdris, şehvetsiz aklın timsali olarak sunulur. Bu durum, insanın benliğini (işkembe ve kan sembolizmiyle) aşarak saf bilgiye ulaşmasının mümkünlüğünü tartışır. Şehvetten arındırılmış akıl, tasavvufun “feraset” ve “basiret” kavramlarıyla ilişkilendirilir.

  1. Teşbih, Tenzih ve Şeriatın Dili

Şeriatlar, hayal gücüne hitap ederek teşbih üzerinden işler. Ancak bu teşbih zamanla tenzih ile dengelenir. Tasavvuf, bu dengeyi Cem kavramı ile anlamlandırır. Teşbihsiz bir tanrı tasavvurunun eksikliği, filozofların ve kelamcıların eleştirilerinin de merkezindedir.

  1. Tasavvufta Rüsum ve Norm Eleştirisi

Demirli, zahir–batın karşıtlığı üzerinden tasavvufun normatif yapıyı esnetme gücünü tartışır. Ancak bu esnekliğin çoğu zaman başka bir teşbih formuna geçişten ibaret olduğu, esasen metafizik bir tecerrüde dönüşmediği vurgulanır.

Sonuç

Bu seminer, İbnü’l-Arabî’nin peygamberlik, bilgi ve varlık anlayışını İlyas/İdris figürü üzerinden metafizik bir tartışmaya açar. Teşbih ile tenzih, akıl ile hayal, norm ile aşkınlık arasındaki gerilimlerde İbnü’l-Arabî’nin konumlanışı netleştirilir. Bu yaklaşım, tasavvufun rüsumdan öteye geçerek metafizik bir hakikate ulaşma iddiasını sorgular.

 

Purpose and Content of the Seminar

This seminar explores metaphysical and epistemological dimensions of Ibn al-ʿArabī’s 22nd chapter on Elijah (Ilyās) in Fuṣūṣ al-Ḥikam, focusing on themes such as prophecy, intellect, divine transcendence (tanzīh), immanence (tashbīh), and spiritual continuity. Ekrem Demirli uses Ibn al-ʿArabī’s interpretation that Elijah is in fact Enoch (Idrīs) to examine the living nature of prophecy, the relationship between sharia and imagination, and the rejection of reincarnation. The seminar positions these discussions within the broader context of Islamic metaphysics and its distinction from Eastern and philosophical traditions.

Main Themes and Topics

  1. Prophets Who Are Still Alive According to Ibn al-ʿArabī

Ibn al-ʿArabī claims that four prophets—Khidr, Elijah (i.e., Enoch), Jesus, and a fourth unnamed—have not died and remain spiritually alive. This is interpreted as a Sufi metaphysical counterpart to the Qur’anic idea of Jesus’ ascension and immortality.

  1. Universality of Prophethood and Loyalty to Muhammad

Though these prophets predate Islam, Ibn al-ʿArabī asserts that after the advent of Muhammad’s message, they became bound to his sharia. This reinforces the idea of abrogation (naskh) and Muhammad’s finality (khātam al-nabiyyīn), both in time and in rank.

  1. Rejection of Reincarnation

Ibn al-ʿArabī denies any notion of bodily reincarnation (tanāsukh) or transmigration. The reappearance of prophets in the world does not imply physical return but a metaphysical continuity. This view distinguishes his thought from Hindu and Zoroastrian influences.

  1. Enoch as the Symbol of Intellect Purified from Desire

Idrīs is presented as the ideal of intellect untainted by desire. Symbolized through imagery of belly and blood, this concept implies a transcendence of carnal self. Such intellect is aligned with the Sufi notions of firāsa (spiritual discernment) and baṣīra (inner vision).

  1. Immanence, Transcendence, and the Language of Revelation

Revealed laws engage the imagination and favor tashbīh (divine likeness), which must be balanced with tanzīh (divine incomparability). Ibn al-ʿArabī reconciles this tension through the concept of jamʿ (synthesis), critiquing philosophers and theologians who lack divine resemblance in their conceptions of God.

  1. Critique of Norms and Formalism in Sufism

Demirli discusses how Sufism challenges normative religious structures but often merely replaces one form of tashbīh with another. He argues that true transcendence lies not in symbolic substitution but in metaphysical stripping away (tajarrud).

Conclusion

Through the figure of Elijah/Enoch, this seminar repositions Ibn al-ʿArabī’s views on prophecy, knowledge, and divine presence within a broader metaphysical discourse. It highlights the tensions between form and essence, reason and imagination, law and transcendence—suggesting that the path of Sufism requires more than symbolic reconfiguration; it demands ontological detachment in pursuit of truth.