EKREM DEMİRLİ, FUSÛSU’L-HİKEM OKUMALARI 74. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı ve İçeriği

Bu seminer, İbnü’l-Arabî’nin Muhammed Faslı üzerinden kadına dair metafizik bir yaklaşımı inşa ettiği “ilahi dişilik” kavramını tartışır. Ekrem Demirli, Hz. Peygamber’in “kadınlar bana sevdirildi” hadisini merkez alarak, fiil–infial bilgisi, kelime kökenlerinin cinsiyeti ve kötülük problemine dair detaylı metafizik açıklamalar sunar. Dilbilgisel bir farklılıktan hareketle kadın ve doğurganlığın Tanrısal ilkelerle olan bağını kurarak, kadın karşıtlığına karşı güçlü bir metafizik eleştiri getirir.

Ana Temalar ve Başlıklar

1. İlahi Dişilik ve Zat–Sıfat İlişkisi

İbnü’l-Arabî, “zat”, “sıfat” ve “illet” gibi yaratıcı ilkelere ait kavramların Arapça’da dişil olması üzerinden Tanrı’nın yaratıcı doğasının metafizik bir dişilik taşıdığını öne sürer. Bu, kadınlığın evrensel doğurganlıkla ve yaratılışın ilksel yapısıyla özdeşleştiği bir ilke haline gelir.

2. Kadın Sevgisi ve Metafizik Yorumu

Hz. Peygamber’in hadisi bağlamında kadın–güzel koku–namaz üçlüsü, İbnü’l-Arabî’de varlığın metafizik yapısını temsil eder. Kadın ve namaz dişil varlıkları, güzel koku ise Peygamber’in kendisini temsil eder. Bu dizilimde insan–Tanrı ilişkisi, berzahî varlık anlayışıyla açıklanır.

3. Zühd Eleştirisi ve Kadın Karşıtlığının Aşılması

Tasavvuftaki kadın karşıtlığı, beden ve dünya karşıtlığıyla birlikte İbnü’l-Arabî tarafından eleştirilir. O, sünnî zühd anlayışının ötesine geçerek kadının kemale ulaşma kapasitesini metafizik düzeyde temellendirir ve kadınlığa ontolojik bir değer atfeder.

4. Kötülük Problemi ve Hayrın Esaslığı

İbnü’l-Arabî’ye göre kötülük asli değil, arızîdir; Tanrı’nın yaratmasında mutlak hayır esastır. Mutezile’nin zati hüsn–kubuh anlayışını eleştirerek, kötülüğün şeriat, örf ve mizaca göre göreli bir değerlendirme olduğunu vurgular.

5. Namaz, Zikir ve Gerçeklik

Seminerin son kısmında namaz, İbnü’l-Arabî’nin anlayışı çerçevesinde Tanrı’nın huzurunda durmak, zikirle müşahede etmek ve karşılıklı konuşma olarak tanımlanır. Namazın özü, fiziksel hareketten ziyade ruhani duruşa ve tahayyülî gerçekliğe dayanır.

Sonuç

Bu seminer, klasik tasavvuftaki kadın karşıtlığını metafizik düzeyde eleştiren güçlü bir düşünsel çerçeve sunar. İbnü’l-Arabî, dildeki dişil kavramları Tanrısal doğurganlıkla ilişkilendirerek kadını sadece beşerî değil, kozmik ve ilahi bir ilkeye dönüştürür. Aynı zamanda kötülük ve ibadet anlayışında da yepyeni bir felsefi temellendirme sunar.

 

 

Purpose and Content of the Seminar

This seminar explores Ibn al-ʿArabī’s metaphysical construction of the concept of divine femininity (al-unthā al-ilāhiyya) through the final chapter on the Prophet Muhammad. Centered around the ḥadīth “Women were made beloved to me,” Ekrem Demirli offers a philosophical interpretation of female nature, grammatical gender, receptivity, and the problem of evil. He develops a metaphysical defense of femininity that challenges ascetic and patriarchal biases within traditional Sufism.

Main Themes and Topics

1. Divine Femininity and the Essence–Attribute Relation

Ibn al-ʿArabī notes that Arabic terms for foundational metaphysical principles—such as dhāt (essence), ṣifa (attribute), and ʿilla (cause)—are grammatically feminine. This becomes the basis for understanding God’s creative nature as symbolically feminine, linking womanhood with cosmic fertility and ontological primacy.

2. Love of Women and a Metaphysical Reading

The triad “women, perfume, and prayer,” cited in the prophetic ḥadīth, reflects a metaphysical hierarchy. Women and prayer represent receptive, feminine dimensions of being, while perfume symbolizes the Prophet’s self. This triad models the human–divine relationship through a barzakh (intermediary) framework.

3. Critique of Asceticism and Rejection of Misogyny

Ibn al-ʿArabī challenges the ascetic legacy within Sunni mysticism that equates women with bodily temptation. He elevates womanhood as a metaphysical and existential category, asserting that women possess the same capacity for spiritual perfection as men.

4. The Problem of Evil and the Primacy of Good

For Ibn al-ʿArabī, evil is not essential but accidental. God creates only goodness; what appears as evil arises from subjective, contextual judgments based on custom, temperament, or law. He critiques Muʿtazilite theories of intrinsic good and evil (ḥusn–qubḥ).

5. Prayer, Remembrance, and Reality

In the final section, prayer is redefined as standing before God, engaging in remembrance (dhikr), and mutual witnessing. It is not the physical act that defines prayer, but the spiritual posture and imaginal presence it enables.

Conclusion

This seminar offers a bold metaphysical reevaluation of femininity, where Ibn al-ʿArabī transforms womanhood from a social category into a cosmic principle of divine creativity. He also redefines evil and worship through ontological and epistemological lenses, proposing a spiritually expansive and inclusive vision of reality rooted in divine love and presence.