EKREM DEMİRLİ, SADREDDİN KONEVİ, TASAVVUF METAFİZİĞİ OKUMALARI 10. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı

Bu seminerin amacı, Sadreddin Konevî’nin metafizik düşüncesinde imkân kavramının merkezî rolünü açıklamak ve özellikle “mümkün varlık”, “zorunlu varlık” ve “imkânsızlık” kategorilerinin tasavvuf metafiziği açısından nasıl temellendirildiğini ortaya koymaktır. Ekrem Demirli, imkânın hem varlık düzeninin açıklanmasında hem de Tanrı–âlem ilişkisini anlamada kilit bir kavram olduğunu vurgular. Seminer, imkânın Konevî’de nasıl bir ontolojik aralık, bir tür açıklık ve yaratılış zemini olarak işlediğini göstermeyi amaçlar.

Ana Temalar

  1. İmkânın Metafizikteki Kurucu Rolü

İmkân, zorunlu varlık ile âlem arasındaki temel ilişki zeminidir. Ne tamamen yokluk ne de tamamen varlık olan imkân, varlığın tecelli edebileceği bir “açıklık” alanı oluşturur. Bu alan tüm mümkün varlıkların kaynağıdır.

  1. Mümkün Varlığın Ontolojik Konumu

Mümkün varlık, ne kendinde zorunludur ne de yokluğa mahkûmdur; varlık kazanması tamamen ilahî iradeye bağlıdır. Bu nedenle insan da dahil tüm mahlûkat, ontolojik olarak imkân alanına aittir ve hakikatini bu alan içinde bulur.

  1. Zorunlu Varlık ile Âlemin İlişkisi

Zorunlu Varlık (Allah) ile mümkün varlıklar arasındaki ilişki mutlak bağımlılık ilişkisidir. Âlem varlığını Zorunlu Varlık’tan sürekli olarak alır. Bu bağımlılık, imkân kavramı olmadan düşünülemez; çünkü imkân, zorunlu olandan sudûrun mantıksal zeminidir.

  1. İmkânsızlık ve Çelişki Alanı

İmkânsızlık, varlık kazanması mümkün olmayan şeylerin alanıdır. İmkânsızlığın anlaşılması, mümkün olanın sınırlarını belirlemek açısından zorunludur. Metafizik düşünce, hem imkânın genişliğini hem de imkânsızlığın hudutlarını idrak etmeyi gerektirir.

  1. İnsan ve İmkânın Bilgisi

İnsan, imkân alanını bilme kapasitesine sahip tek varlıktır. Bu bilgi, hem varlığın düzenini hem de insanın yaratılış hakikatini anlamasını sağlar. Marifet, mümkün varlığın kendi imkân derecesini fark etmesiyle başlar.

Sonuç

Onuncu seminer, imkânın Konevî metafiziğinde yalnızca ontolojik değil, aynı zamanda epistemolojik bir anahtar kavram olduğunu ortaya koyar. İmkân, Tanrı ile âlem arasındaki ilişkinin mümkün olmasını sağlar; mümkün varlık bu ilişkinin tezahür alanıdır. İnsan ise bu imkân yapısını kavrayabilen tek varlıktır. Böylece seminer, imkânın yaratılışı, bilgiyi ve varlık düzenini açıklamada vazgeçilmez bir ilke olduğunu açıkça göstermektedir.

 

Purpose of the Seminar

The aim of this seminar is to explain the central role of the concept of possibility (imkān) in Sadreddin Konevî’s metaphysics. Ekrem Demirli examines how the categories of “possible being,” “necessary being,” and “impossibility” form the structural basis of Sufi metaphysics. The seminar shows that possibility is the key through which Konevî clarifies both the order of existence and the relationship between God and the cosmos.

Main Themes

  1. The Foundational Role of Possibility in Metaphysics

Possibility is the ontological ground between the Necessary Being and the cosmos. It is neither pure being nor pure non-being; rather, it is the openness in which existence can manifest. All contingent beings originate within this field of possibility.

  1. The Ontological Position of the Possible Being

A possible being is neither necessary in itself nor condemned to nonexistence; its existence depends entirely on the divine will. All created beings, including humans, belong to this realm of possibility and realize their essence within it.

  1. The Relationship Between the Necessary Being and the Cosmos

The relationship between the Necessary Being (God) and possible beings is one of absolute dependence. The cosmos continuously receives its existence from God. Without the concept of possibility, this relation cannot be rationally explained, for possibility provides the metaphysical ground for the emergence of the cosmos.

  1. Impossibility and the Domain of Contradiction

Impossibility refers to that which cannot receive existence under any condition. Understanding impossibility is essential for defining the limits of what is possible. Metaphysical thought requires grasping both the breadth of possibility and the boundaries of impossibility.

  1. Human Knowledge and the Awareness of Possibility

The human being is the only creature capable of understanding the realm of possibility. This understanding reveals both the structure of existence and the truth of human creation. Gnosis begins when the possible being recognizes its own degree of possibility.

Conclusion

The tenth seminar demonstrates that possibility is not only an ontological but also an epistemological cornerstone of Konevî’s metaphysics. Possibility makes the relationship between God and the cosmos intelligible, and the possible being embodies this relation. The human being is uniquely able to comprehend this structure. Thus, the seminar establishes possibility as an indispensable principle for understanding creation, knowledge, and the order of existence.