EŞREF ALTAŞ: İBN SÎNÂ, UYÛNÜ’L-HİKME OKUMALARI 5. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı ve İçeriği

Bu seminer, Uyûnü’l-hikme’nin mantık bölümünde yer alan “kıyas” konusunu ele alır. Kıyasın tanımı, türleri, yapısı ve bilgi üretimindeki yeri merkeze alınır. İbn Sînâ’nın mantık sisteminde kıyasın hem teorik hem pratik alanlardaki işlevi açıklanırken, Eşref Altaş bu kavramı Aristo geleneği ve İslam düşüncesi bağlamında karşılaştırmalı olarak inceler.

Ana Temalar

  1. Kıyasın Tanımı ve Delil ile İlişkisi

İbn Sînâ’ya göre kıyas, iki veya daha fazla önermeden oluşan ve zorunlu bir sonucu doğuran düşünce formudur. Delil, kıyasın özel ve en güçlü türüdür. Her delil bir kıyastır; fakat her kıyas delil değildir.

  1. Kıyasın Yapısı ve Unsurları

Kıyas üç temel unsurdan oluşur: büyük önerme, küçük önerme ve sonuç. Bu üçlü yapı, zihinsel çıkarım sürecinin mantıksal temelini oluşturur. Önermeler arasındaki ilişki, sonuçta ortaya çıkan bilginin değerini etkiler.

  1. Kıyasın Türleri: Kat’î, Zan ve Şekiller

İbn Sînâ, kıyasları hem içerik hem de biçim bakımından sınıflandırır. Kat’î ve zannî ayrımı ile birinci, ikinci ve üçüncü şekil gibi yapısal sınıflamalar yapılır.

  1. Kıyasın Bilgi Teorisiyle İlişkisi

Kıyas, sadece mantıksal değil epistemolojik bir araçtır. Doğru öncüllerle kurulan sağlamkıyaslar sayesinde yeni bilgi üretilebilir. Burhanî kıyas, yakînî bilgiye ulaştırır.

  1. Kıyasın Pratik Alanlardaki İşlevi

Kıyas, teorik bilgiyle sınırlı kalmaz; fıkıh, kelâm, ahlâk gibi pratik alanlarda da kullanılır. Bu işlevsellik mantığı tüm ilimlerin ortak dili hâline getirir.

Sonuç

  1. seminer, kıyas kavramı üzerinden İbn Sînâ’nın bilgi üretme sistematiğini ortaya koyar. Kıyas, düşüncenin biçimsel düzeniyle bilgiye ulaşma sürecini birleştirerek mantığın teorik ve pratik işlevini temsil eder.

 

Seminar Aim and Content

This seminar focuses on the concept of “syllogism” (qiyās) as presented in the logic section of Uyûn al-Ḥikma. It examines its definition, structure, types, and epistemological function. Eşref Altaş analyzes Ibn Sînâ’s theory of syllogism in dialogue with the Aristotelian tradition and Islamic thought.

Main Themes

  1. Definition and Relation to Demonstration

Syllogism is a logical form composed of premises leading to a necessary conclusion. Proof (burhān) is its most powerful type. All proofs are syllogisms, but not all syllogisms are proofs.

  1. Structure and Components

It consists of a major premise, minor premise, and conclusion. The relation between premises determines the epistemic value of the conclusion.

  1. Types of Syllogism

Ibn Sînâ classifies them by content (certain or probable) and by form (first, second, and third figures), linking form to epistemic strength.

  1. Epistemological Role

Syllogism serves not only as a logical structure but also as an instrument of knowledge. Burhānī syllogisms lead to certain knowledge.

  1. Practical Function

It applies in jurisprudence, theology, and ethics, making logic the shared methodology of all sciences.

Conclusion

Seminar 5 reveals how syllogism bridges formal reasoning and knowledge production in Ibn Sînâ’s thought, grounding both the theoretical and practical dimensions of logic.