ÖMER TÜRKER, İHSÂÜ’L- ULÛM OKUMALARI 1. SEMİNER ÖZETİ

Seminerin Amacı

Bu seminerin amacı, Fârâbî’nin İhsâü’l-Ulûm adlı eserini merkeze alarak İslam düşüncesindeki ilimler tasnifi geleneğini anlamaktır. Fârâbî’nin ilimleri sınıflandırırken nasıl bir felsefi yöntem benimsediği, bu tasnifin hem teorik hem pratik alanlara uzanan kapsamıyla birlikte incelenmektedir. Böylece, İslam entelektüel birikiminin epistemolojik haritasını oluşturan temel esaslar ortaya konmaktadır.

Ana Temalar

1. İlimlerin Gayesi ve İnsan Doğası
   İlim, insanın yetkinliğe ulaşmasının aracıdır. Fârâbî’ye göre bilgi, insanın varoluşsal maksadına hizmet eder; ilimler tasnifi bu gayenin gerçekleştirilmesini kolaylaştırır.
2. Dil Bilimleri ve Mantık
   Dil ilimleri, düşüncenin ifade imkânlarını belirlerken mantık, düşüncenin doğruluk ölçüsünü ortaya koyar. Mantık, aklın doğruluk ilkelerinin korunmasını sağlayan bir ilimdir.
3. Teorik İlimler
   Matematik, fizik ve metafizik Fârâbî’nin teorik alanını oluşturur. Bu alanlarda amaç, varlığın kendi düzeyleri üzerinden hakikati kavramaktır.
4. Pratik İlimler
   Ahlak, siyaset ve toplumla ilgili ilimler pratik alanı ihata eder. Bu disiplinler, insanın eylem ve tercihlerini düzenlemeyi hedefler.
5. Dinî İlimlerin Konumu
   Fârâbî, dinî bilgiyi felsefî bilginin alt alanlarından biri olarak konumlandırırken vahyin rolünü ihmal etmez; akıl–vahiy ilişkisini uyum içinde düşünür.
6. Hikmet ve Bütünlük
   İlimlerin ayrımı aynı zamanda bir bütünlüğe işaret eder. Hikmet, bütün ilimlerin nihai hedefi olan hakikate yönelişin adıdır.

Sonuç

Bu seminer, Fârâbî’nin İhsâü’l-Ulûm eseri üzerinden İslam düşüncesindeki ilimler tasnifinin insan aklının yetkinleşmesine hizmet eden sistematik bir yapı sunduğunu ortaya koymaktadır. Fârâbî’ye göre ilim, insanın varlık düzenini kavrayıp kendini o düzene göre inşa etmesini sağlar. Bu nedenle ilimler tasnifi, epistemolojik bir sınıflandırma olmanın ötesinde insanın teorik ve pratik kemalini hedefleyen bütüncül bir düşünce projesidir.

Purpose of the Seminar

This session aims to explore al-Fārābī’s classification of the sciences as articulated in his treatise Ihsā’ al-‘Ulūm. The seminar investigates the philosophical foundation of this taxonomy and how it shapes the epistemological structure of the Islamic intellectual tradition. Through this framework, the holistic purpose of knowledge and its role in human perfection are emphasized.

Main Themes

1. Purpose of Knowledge and Human Perfection
   Knowledge enables humans to achieve their ultimate potential; scientific classification serves this existential goal.
2. Linguistic Sciences and Logic
   Linguistic disciplines articulate thought, while logic preserves its correctness as the instrument of rational inquiry.
3. Theoretical Sciences
   Mathematics, physics and metaphysics seek to understand reality according to its hierarchical degrees of being.
4. Practical Sciences
   Ethics, politics and social disciplines guide human action and cultivate virtuous living.
5. Place of Religious Knowledge
   Revelation and rational inquiry are harmonized; religious knowledge is integrated into the philosophical system without contradiction.
6. Wisdom as an Integrative Ideal
   Despite differentiation, sciences form a unified path toward wisdom, the comprehensive grasp of truth.

Conclusion

The session demonstrates that al-Fārābī’s classification of the sciences provides not only an organizational scheme but a philosophical vision grounded in human perfection. Knowledge is both an intellectual pursuit and a moral project, leading the human being toward an ordered understanding of existence and the attainment of wisdom.